Tái cấu trúc mạng lưới trường học – Kỳ 2: Linh hoạt các mô hình

Kỳ 2: Linh hoạt các mô hình

Tái cấu trúc mạng lưới trường học không đồng nghĩa với việc áp dụng một mô hình cho mọi địa bàn. Sắp xếp lại các cơ sở giáo dục là để hình thành một cơ sở giáo dục công lập có trường chính hoặc trụ sở chính, phân hiệu, điểm trường phù hợp. Điểm chung là mọi phương án đều phải xuất phát từ điều kiện thực tế, bảo đảm quyền lợi của người học và hướng tới sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực giáo dục.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh, việc sắp xếp phải hoàn thành trước ngày 30/8 để chuẩn bị cho năm học mới 2026 – 2027.

Lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp địa bàn

Nằm trong lộ trình sắp xếp trường, lớp giai đoạn 2026 – 2030, xã Ea Tul sẽ sáp nhập Trường THCS Nguyễn Văn Bé và Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh. Do hai trường nằm liền kề, chỉ cách nhau một bức tường rào và phương án sáp nhập đã được chuẩn bị từ trước nên địa bàn tuyển sinh và địa điểm học tập của học sinh hầu như không thay đổi. Tuy nhiên, theo các nhà quản lý, sau sáp nhập, việc tổ chức vận hành một trường có hai cấp học đặt ra không ít yêu cầu, nhất là trong bối cảnh ngành giáo dục đang hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục.

Tại phường Bình Kiến, Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Hữu Thọ được thành lập trên cơ sở sáp nhập Trường Tiểu học Nguyễn Chí Thanh và Trường THCS Trần Cao Vân. Trong ảnh: Học sinh Trường Tiểu học và THCS Nguyễn Hữu Thọ tham gia hoạt động ngoại khóa.

Thầy Trần Đình Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Văn Bé, người từng tham gia công tác quản lý tại Trường Tiểu học và THCS Đinh Núp (xã Ea Tul) hơn 1 năm, cho rằng việc sáp nhập hai trường về cơ bản có nhiều thuận lợi. Tuy nhiên, áp lực nâng cao chất lượng giáo dục là rất lớn khi mỗi cấp học có đặc thù chương trình và yêu cầu chuyên môn khác nhau. Việc tổ chức các tổ chuyên môn, điều hành hoạt động dạy học giữa hai cấp học cũng cần được tính toán phù hợp bởi chương trình, thời lượng mỗi tiết học, thời gian ra chơi và các hoạt động giáo dục có sự khác nhau.

Theo thầy Hương, khi trường có nhiều bộ phận dùng chung, nếu không có phương án tổ chức khoa học sẽ dễ phát sinh những khó khăn trong quá trình vận hành. Bên cạnh đó, nhà trường hiện còn thiếu giáo viên và không gian phục vụ các hoạt động chung. Trong khi cấp THCS đã tổ chức dạy học 2 buổi/ngày từ năm học 2025 – 2026 thì cấp tiểu học chưa thể triển khai do chưa bảo đảm các điều kiện cần thiết. Muốn nâng cao chất lượng giáo dục sau sáp nhập, trước hết nhà trường phải được bảo đảm các điều kiện về đội ngũ và cơ sở vật chất.

Sáp nhập trường lớp không ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh.

“Nhà trường kiến nghị được bố trí đủ giáo viên theo định biên, bảo đảm định mức để tổ chức dạy học 2 buổi/ngày; đồng thời tiếp tục đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, nhất là không gian sinh hoạt chung và các hạng mục phục vụ hoạt động giáo dục. Đây được xem là những điều kiện quan trọng để mô hình trường sau sáp nhập không chỉ tinh gọn đầu mối mà còn tạo nền tảng nâng cao chất lượng dạy và học”, thầy Hương nói.

Tại xã Vụ Bổn, trong điều kiện địa bàn rộng, dân cư phân tán, địa phương xác định việc tổ chức mạng lưới trường học phải tính toán phù hợp với thực tế, không thể thực hiện theo cách dồn ghép cơ học. Hiện xã hướng tới sắp xếp các cơ sở giáo dục theo mô hình liên cấp tiểu học và THCS nhằm tạo sự đồng bộ trong giáo dục từ tiểu học lên THCS, nhất là đối với học sinh lớp 5 chuyển lên lớp 6.

“Đối với cơ sở giáo dục liên cấp, học sinh được học tập trong cùng một môi trường từ lớp 1 đến lớp 9, giảm gián đoạn khi chuyển cấp. Nhà trường có thể theo dõi quá trình phát triển của học sinh trong thời gian dài và có biện pháp giáo dục phù hợp. Mô hình này cũng tạo thuận lợi trong xây dựng kế hoạch giáo dục liên thông, đặc biệt đối với học sinh lớp 5 chuyển lên lớp 6. Đồng thời, những cơ sở vật chất, thiết bị cần kinh phí đầu tư lớn như phòng học, thư viện điện tử, nhà đa năng, sân bãi, hệ thống công nghệ thông tin có điều kiện được khai thác hiệu quả hơn”, ông Phạm Quang Minh, Phó Chủ tịch UBND xã Vụ Bổn cho biết.

Phát huy thế mạnh, nâng cao chất lượng

Nếu như ở bậc mầm non và phổ thông, việc sắp xếp trường lớp hướng tới tinh gọn đầu mối và nâng cao chất lượng dạy học, thì ở lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp (GDNN), quá trình này còn mở ra cơ hội hình thành những cơ sở đào tạo có quy mô lớn hơn, đủ điều kiện phát huy hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và năng lực đào tạo.

Học sinh hệ Giáo dục thường xuyên của Trung tâm Giáo dục Nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Phú Yên tham gia học nghề.

Theo phương án sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, GDNN công lập trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk, sắp tới sẽ sắp xếp 2 Trung tâm GDNN – Giáo dục thường xuyên (GDTX): Buôn Ma Thuột, Krông Ana và Trường Trung cấp Đắk Lắk thành Trường Trung học nghề Đắk Lắk. Thạc sĩ Lê Thanh Hùng, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Đắk Lắk cho biết: “Chủ trương sáp nhập đơn vị sự nghiệp và chuyển đổi sang mô hình trường trung học nghề là hoàn toàn đúng đắn, mang lại nhiều chuyển biến tích cực theo tinh thần Nghị quyết số 71. Thay vì phải liên kết với các trung tâm GDTX để dạy văn hóa như trước, mô hình mới cho phép nhà trường chủ động đào tạo kết hợp cả văn hóa lẫn nghề cho học sinh tốt nghiệp THCS theo học. Điều này giúp giảm áp lực tuyển sinh cho các trường THPT công lập, đồng thời mở ra cơ hội học tập thuận lợi cho các em ở vùng sâu, vùng xa”.

Sau sáp nhập, về mặt chuyên môn, nhà trường sẽ tận dụng tối đa cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên hiện có. Nhờ đã có kinh nghiệm dạy nghề và am hiểu việc xây dựng, thẩm định giáo trình, trường sẽ hoàn toàn có thể nhanh chóng tiếp quản công việc mà không gặp quá nhiều xáo trộn. Hiện trường đang đào tạo 10 ngành nghề trung cấp và 13 ngành nghề sơ cấp. Học sinh học tại đây vừa tích lũy kỹ năng nghề, vừa hoàn thành chương trình văn hóa để sẵn sàng tham dự kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia nếu có nhu cầu.

“Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở khâu sắp xếp nhân sự. Việc tự chủ kinh phí khoảng 50 – 60% đòi hỏi nhà trường phải đa dạng hóa ngành nghề đào tạo, dẫn đến bộ phận hành chính và nhân viên dễ bị dôi dư sau sáp nhập. Dù vậy, với sự đồng thuận về mặt pháp lý và sự hỗ trợ từ tỉnh cùng Sở GD-ĐT, chúng tôi tin tưởng sẽ sớm ổn định tổ chức để vận hành hiệu quả đúng mục tiêu được giao”, Hiệu trưởng Trường Trung cấp Đắk Lắk chia sẻ thêm.

Một tiết học của cô trò Trường Tiểu học tư thục bán trú Phù Đổng thuộc Trung Tâm Giáo dục Nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên Phú Yên.

Theo bà Vũ Thị Mỹ Phượng, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng GDNN – GDTX (Sở GD-ĐT), hiện toàn tỉnh có 24 trung tâm GDNN – GDTX và 2 trường trung cấp, gồm Trường Trung cấp Đắk Lắk và Trường Trung cấp Thanh niên dân tộc Phú Yên. Theo phương án sắp xếp, mạng lưới này sẽ được tổ chức lại còn 10 đơn vị, gồm 5 trung tâm GDNN – GDTX và 5 trường trung học nghề. Bên cạnh đó, tỉnh cũng xây dựng phương án sắp xếp Trường Cao đẳng Sư phạm Đắk Lắk vào Trường Đại học Phú Yên và trình Bộ GD-ĐT xem xét.

Bà Phượng cho biết, việc sắp xếp nhằm tinh gọn đầu mối quản lý, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên. Tuy nhiên, sau khi sắp xếp, các điểm đào tạo hiện có vẫn được duy trì phù hợp với điều kiện thực tế nhằm tiếp tục phục vụ nhu cầu học tập thường xuyên, học nghề của người dân tại từng địa bàn, bảo đảm việc sắp xếp không làm ảnh hưởng đến quyền lợi và cơ hội học tập của người học.

Nhìn từ các trường hợp trên, có thể thấy việc tổ chức lại mạng lưới trường học không thể áp dụng một công thức chung. Việc lựa chọn mô hình phải căn cứ vào điều kiện thực tế của từng địa bàn, quy mô và sự phân bố học sinh, khoảng cách địa lý, cơ sở vật chất, đội ngũ, điều kiện tổ chức dạy học và đặc thù của từng loại hình giáo dục. Mô hình có thể khác nhau nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn phải là sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực giáo dục và tạo điều kiện nâng cao chất lượng. Bởi nếu chỉ thay đổi tên trường, giảm đầu mối nhưng không giải quyết được những vấn đề về đội ngũ, cơ sở vật chất, tổ chức chuyên môn và điều kiện dạy học, việc sắp xếp sẽ khó tạo ra giá trị thực chất.

Việt Hương – Hiếu Hường

Kỳ cuối: Đích đến là chất lượng