Dựng “rào chắn cộng đồng” phòng chống lừa đảo qua mạng

Thời gian qua đã có nhiều trường hợp nạn nhân kịp thời thoát khỏi bị lừa đảo, dụ dỗ, “bắt cóc online” nhờ sự cảnh giác của những người trong cộng đồng.

Như vào đầu tháng 10 mới đây, một em học sinh 14 tuổi ở tỉnh Hà Tĩnh đã kịp thời tránh khỏi bị dụ dỗ, thao túng trên không gian mạng nhờ sự cảnh giác của tài xế taxi và sự vào cuộc kịp thời của cơ quan chức năng. Theo đó, cháu P. (SN 2012, trú xã Thạch Đài, tỉnh Hà Tĩnh) bắt taxi ra Phú Thọ để gặp một người bạn mà cháu quen qua mạng. Qua trò chuyện với cháu bé, anh T., tài xế taxi đã nhận thấy dấu hiệu đáng ngờ nên đã chở thẳng cháu bé đến trụ sở Công an và cháu bé sau đó đã được gia đình đón về an toàn.

Ảnh minh họa. Nguồn Internet

Vụ việc trên không phải là cá biệt bởi có không ít sự việc mà các tài xế taxi, nhân viên ngân hàng, nhờ tinh thần cảnh giác cao độ đã phát hiện những bất thường của khách hàng  và báo cáo với cơ quan chức năng, ngăn chặn kịp thời các vụ lừa đảo. Chẳng hạn mới đây nhất, nhân viên chi nhánh Ngân hàng Agribank ở Hà Tĩnh đã báo Công an khi phát hiện dấu hiệu bất thường ở cặp vợ chồng đến rút tiền tiết kiệm, góp phần ngăn chặn vụ lừa đảo bằng thủ đoạn giả danh công an. Hay từ biểu hiện bất thường của một nữ sinh đến thuê nhà nghỉ tại xã Thiên Lộc (TP. Hà Nội), người dân đã báo Công an, giúp nữ sinh thoát khỏi bị “bắt cóc online”.

Thời gian qua, các cơ quan quản lý nhà nước đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp ngăn chặn, phòng ngừa, triệt phá tội phạm lừa đảo trực tuyến: từ các quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; tăng cường trách nhiệm của các nhà mạng, nền tảng số trong ngăn chặn dữ liệu độc hại và bảo đảm an toàn giao dịch của công dân; thêm biện pháp xác thực trong giao dịch chuyển tiền cho đến việc xử lý tình trạng sim rác; vận hành kênh tiếp nhận phản ánh về các cuộc gọi rác, tin nhắn rác và số điện thoại có dấu hiệu lừa đảo; chặn lọc tên miền độc hại. Lực lượng Công an cũng tăng cường điều tra, xử lý, triệt phá các ổ nhóm công nghệ cao xuyên quốc gia; đồng thời phối hợp truyền thông, tuyên truyền thông tin cảnh báo, hướng dẫn nhận diện các thủ đoạn lừa đảo.

Có thể nói, cùng với các giải pháp nói trên, việc nâng cao nhận thức, khả năng nhận biết, tự phòng ngừa của người dân là mắt xích quan trọng để ngăn chặn nạn lừa đảo trực tuyến. Trong đó, sự cảnh giác của cộng đồng (như tài xế, giao dịch viên, quản lý khách sạn, shipper, người dân xung quanh… trong các vụ việc kể trên) chính là “điểm chốt chặn” đặc biệt hiệu quả khi nạn nhân đã rơi vào trạng thái bị thao túng tâm lý trong các vụ việc lừa đảo, dụ dỗ. Bởi lẽ, lừa đảo trực tuyến đang ngày càng tinh vi khi các đối tượng triệt để lợi dụng trí tuệ nhân tạo, công nghệ giả mạo hình ảnh và giọng nói (deepfake) để tạo dựng lòng tin, thao túng tâm lý và chiếm đoạt tài sản. Không phải lúc nào nạn nhân cũng có thể tự nhận ra mình đang bị lừa. Khi đã bị đe dọa, gây áp lực hoặc dẫn dắt bằng những mối quan hệ được dựng lên có chủ đích, người bị hại có thể mất khả năng đánh giá tình huống một cách tỉnh táo. Khi đó, lời khuyên từ người thân, sự cảnh giác của nhân viên ngân hàng hay sự chủ động của một tài xế có thể trở thành điểm tựa cần thiết để họ thoát khỏi vòng kiểm soát của đối tượng xấu. Những hành động như vậy cần được nhìn nhận như một thành tố quan trọng của công tác phòng ngừa tội phạm, chứ không chỉ là những câu chuyện đẹp để biểu dương sau mỗi vụ việc.

Thiết nghĩ, để ngăn chặn nạn lừa đảo trực tuyến, cùng với những biện pháp của cơ quan chức năng, cần phát huy hiệu quả sức mạnh của “rào chắn cộng đồng” thông qua phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc trên không gian mạng. Theo đó, lực lượng chức năng cần tăng cường tuyên truyền kỹ năng nhận diện, phòng chống lừa đảo đến từng tổ dân phố, thôn xóm, trường học, giúp mỗi người dân trở thành một “mắt xích” tự bảo vệ bản thân và hỗ trợ người xung quanh. Cùng với đó, vận động, khuyến khích doanh nghiệp vận tải, viễn thông, ngân hàng, cơ sở lưu trú đưa nội dung cảnh báo lừa đảo vào quy trình vận hành và đào tạo nhân viên; kịp thời biểu dương, khen thưởng những người có hành động giúp ngăn chặn tội phạm để lan tỏa hiệu ứng tích cực trong cộng đồng.

Hồng Hà