Trong tiến trình phát triển đất nước và hội nhập quốc tế, doanh nhân Việt Nam đang đứng trước những chuyển động lớn của nền kinh tế. Cơ hội mở rộng thị trường, đổi mới công nghệ và nâng tầm thương hiệu song hành với sức ép cạnh tranh, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và trách nhiệm phát triển bền vững. Phát huy bản lĩnh, trí tuệ, khát vọng làm giàu chính đáng cùng tinh thần thượng tôn pháp luật sẽ là nền tảng để đội ngũ doanh nhân khẳng định vị thế, đóng góp thiết thực vào sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.
Doanh nhân – Thử thách và cơ hội. Ảnh: VNHN
DOANH NHÂN VIỆT NAM TRONG BỐI CẢNH PHÁT TRIỂN MỚI: BẢN LĨNH TRƯỚC BIẾN ĐỘNG CỦA NỀN KINH TẾ
Trải qua quá trình phát triển đất nước, đội ngũ doanh nhân Việt Nam không ngừng trưởng thành, đóng góp vào tạo việc làm, phát triển sản xuất, mở rộng thương mại, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Không chỉ tổ chức, điều hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, doanh nhân còn chủ động huy động nguồn lực, nắm bắt nhu cầu thị trường và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế.
Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc dân, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu khơi thông nguồn lực, cải thiện môi trường kinh doanh và xây dựng đội ngũ doanh nhân có năng lực, đạo đức, bản lĩnh, khát vọng cống hiến. Đây là cơ sở quan trọng để doanh nhân phát huy tiềm năng, sức sáng tạo và đóng góp tích cực hơn vào sự phát triển đất nước. Tuy nhiên, môi trường kinh doanh đang biến đổi nhanh chóng trước những bất ổn của kinh tế thế giới, sự điều chỉnh chính sách thương mại, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và xu hướng dịch chuyển dòng vốn. Cùng với đó, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng số đang làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh, buộc doanh nghiệp phải liên tục đổi mới để thích ứng.
Lợi thế về chi phí lao động hay khai thác tài nguyên không còn đủ bảo đảm thành công lâu dài. Năng lực cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào trình độ công nghệ, chất lượng nhân lực, khả năng sáng tạo và uy tín thương hiệu. Do đó, doanh nhân cần vượt qua tư duy ngắn hạn, nâng cao chất lượng quản trị, xây dựng chiến lược dài hạn và chủ động ứng phó với rủi ro. Bản lĩnh kinh doanh không chỉ thể hiện ở khả năng nắm bắt thời cơ mà còn ở năng lực giữ vững định hướng, linh hoạt điều chỉnh trước biến động.
Bức tranh kinh tế Việt Nam chín tháng năm 2026 cho thấy sự đan xen giữa cơ hội tăng trưởng và sức ép đối với doanh nghiệp. Theo số liệu được nêu trong báo cáo tình hình kinh tế – xã hội đăng tải trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ngày 5/10/2026, GDP chín tháng ước tăng 9,01% so với cùng kỳ; hơn 223,9 nghìn doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động, trong khi 172 nghìn doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Những con số này vừa phản ánh sức sống của nền kinh tế, vừa cho thấy những khó khăn trong duy trì hoạt động và bảo đảm hiệu quả kinh doanh.
Thực tế đặt ra yêu cầu doanh nhân không chỉ tìm kiếm lợi nhuận, mở rộng quy mô mà còn phải nâng cao sức chống chịu, sử dụng hiệu quả nguồn lực và xây dựng nền tảng phát triển bền vững. Năng lực quản trị, chiến lược phù hợp và đội ngũ nhân sự đáp ứng yêu cầu mới sẽ quyết định khả năng đứng vững của doanh nghiệp. Vượt qua thách thức, chủ động đổi mới và kiên định với những giá trị cốt lõi chính là cách để doanh nhân khẳng định bản lĩnh, nâng cao vị thế doanh nghiệp và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
NHỮNG THÁCH THỨC ĐẶT RA ĐỐI VỚI DOANH NHÂN VIỆT NAM
Áp lực cạnh tranh và yêu cầu nâng cao năng lực nội sinh
Hội nhập kinh tế quốc tế mở ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đặt doanh nhân Việt Nam trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn, cả ở thị trường trong nước và quốc tế. Khách hàng, đối tác không chỉ quan tâm đến giá thành mà còn yêu cầu cao về chất lượng sản phẩm, tiến độ giao hàng, khả năng truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn phát triển bền vững. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp trong nước còn hạn chế về vốn, công nghệ, nghiên cứu sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Việc tập trung vào những công đoạn có giá trị gia tăng thấp, phụ thuộc nguyên liệu, thiết bị hoặc đơn hàng từ bên ngoài khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động thị trường.
Số liệu xuất khẩu hàng hóa chín tháng năm 2026 cho thấy khu vực kinh tế trong nước đạt 83,89 tỷ USD, chiếm 19,3% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 350,41 tỷ USD, chiếm 80,7%. Cơ cấu này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực sản xuất, công nghệ và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động liên kết với các đối tác, tiếp nhận công nghệ, nâng cao chất lượng và phát triển năng lực cung ứng để tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn.
Khó khăn về vốn, công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực
Đối với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn vẫn là trở ngại đáng kể. Quy mô tài sản hạn chế, hồ sơ tài chính chưa đầy đủ và năng lực quản trị dòng tiền chưa đồng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng vay vốn, đầu tư công nghệ, mở rộng sản xuất và phát triển thị trường.
Đổi mới công nghệ cũng đòi hỏi nguồn lực tài chính cùng chiến lược đầu tư phù hợp. Chậm đổi mới có thể khiến doanh nghiệp tụt hậu, nhưng đầu tư thiếu tính toán lại làm gia tăng chi phí mà không đem lại hiệu quả tương xứng. Bởi vậy, doanh nhân cần đánh giá đúng nhu cầu, lựa chọn công nghệ phù hợp và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Chất lượng nguồn nhân lực cũng có ý nghĩa quyết định: công nghệ hiện đại khó phát huy tác dụng nếu thiếu đội ngũ có khả năng vận hành, phân tích dữ liệu và cải tiến quy trình. Đầu tư cho đào tạo, phát triển kỹ năng và khuyến khích sáng tạo cần được xem là một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh.
Sức ép chuyển đổi số và chuyển đổi xanh
Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh ngày càng trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và tham gia các chuỗi cung ứng có tiêu chuẩn cao. Chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc ứng dụng phần mềm hay bán hàng trực tuyến, mà còn đòi hỏi đổi mới phương thức quản trị, khai thác dữ liệu, kiểm soát chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng.
Trong khi đó, chuyển đổi xanh yêu cầu doanh nghiệp sử dụng hiệu quả năng lượng, nguyên liệu, giảm phát thải, kiểm soát chất thải và minh bạch hơn trong chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về vốn, nhân lực chuyên môn và khả năng tiếp cận công nghệ khiến quá trình chuyển đổi gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, chậm thích ứng có thể làm thu hẹp cơ hội kinh doanh. Vấn đề đặt ra là phải lựa chọn lộ trình khả thi, ưu tiên giải pháp mang lại hiệu quả thiết thực và kết hợp đổi mới công nghệ với cải tiến quản trị.
Hoàn thiện quản trị và xây dựng văn hóa kinh doanh liêm chính
Khi quy mô hoạt động mở rộng, mô hình điều hành phụ thuộc quá nhiều vào quyết định cá nhân dễ bộc lộ hạn chế, nhất là khi thiếu cơ chế kiểm soát nội bộ, quản trị tài chính minh bạch và phân định rõ trách nhiệm. Doanh nhân cần từng bước chuyên nghiệp hóa bộ máy, nâng cao năng lực quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu và tuân thủ pháp luật.
Bên cạnh năng lực điều hành, đạo đức kinh doanh và uy tín thương hiệu là nền tảng cho sự phát triển lâu dài. Lợi nhuận là mục tiêu chính đáng, nhưng không thể đạt được bằng gian lận thương mại, quảng cáo sai sự thật, xâm phạm quyền lợi người lao động hay né tránh trách nhiệm với khách hàng. Trong môi trường cạnh tranh ngày càng minh bạch, uy tín được hình thành từ chất lượng sản phẩm, sự trung thực và việc thực hiện đúng cam kết. Thượng tôn pháp luật, minh bạch trong giao dịch và tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ cần trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động kinh doanh.
NHỮNG CƠ HỘI MỞ RA CHO DOANH NHÂN VIỆT NAM
Động lực mới từ chủ trương phát triển kinh tế tư nhân
Những chuyển động về thể chế và chính sách đang mở ra không gian phát triển mới cho doanh nhân Việt Nam. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế tư nhân, đồng thời đặt ra yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh, bảo đảm quyền tài sản, khơi thông nguồn lực và hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Các định hướng về đa dạng hóa nguồn vốn, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và khởi nghiệp sáng tạo tạo thêm cơ sở để doanh nhân đầu tư đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và phát triển thị trường. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để hình thành những doanh nghiệp có quy mô, năng lực quản trị và sức cạnh tranh cao hơn. Để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách, nâng cao năng lực quản trị và sử dụng hiệu quả các chương trình hỗ trợ; cơ quan quản lý cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng.
Hội nhập quốc tế và khả năng mở rộng thị trường
Mạng lưới các hiệp định thương mại tự do cùng quá trình hội nhập kinh tế quốc tế tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường rộng lớn, mở rộng xuất khẩu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, logistics, du lịch và công nghệ thông tin là những lĩnh vực có dư địa phát triển đáng kể.
Cơ hội không chỉ nằm ở việc gia tăng doanh số mà còn ở khả năng tiếp nhận công nghệ, học hỏi phương thức quản trị hiện đại, kết nối với các tập đoàn lớn và xây dựng thương hiệu riêng. Với nông sản và sản phẩm chế biến, đầu tư vào chế biến sâu, tiêu chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển thương hiệu có thể nâng cao giá trị sản phẩm. Trong công nghiệp, tăng tỷ lệ nội địa hóa và năng lực cung ứng sẽ giúp doanh nghiệp gia tăng khả năng tham gia chuỗi sản xuất quốc tế.
Tuy nhiên, hội nhập cũng đòi hỏi doanh nhân am hiểu pháp luật, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy tắc xuất xứ và văn hóa kinh doanh của từng thị trường. Nghiên cứu thị trường, đa dạng hóa đối tác và chủ động quản trị rủi ro sẽ giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội hiệu quả hơn, hạn chế phụ thuộc vào một thị trường hoặc khách hàng duy nhất.
Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mở ra không gian phát triển mới
Trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, thương mại điện tử và công nghệ phân tích dữ liệu đang tạo thêm cơ hội nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng quản trị. Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là cơ sở quan trọng thúc đẩy quá trình này.
Ứng dụng công nghệ cho phép doanh nghiệp tự động hóa quy trình, dự báo nhu cầu, kiểm soát chất lượng, tối ưu quản lý kho và nâng cao hiệu quả chăm sóc khách hàng. Lợi thế cạnh tranh vì vậy không còn chỉ dựa vào giá thành hay quy mô vốn mà ngày càng phụ thuộc vào năng suất, chất lượng và khả năng tạo ra sự khác biệt.
Đổi mới sáng tạo không nhất thiết phải bắt đầu từ những dự án công nghệ lớn. Cải tiến quy trình sản xuất, điều chỉnh sản phẩm theo nhu cầu thị trường hay đổi mới phương thức phân phối cũng có thể đem lại giá trị thiết thực. Điều quan trọng là doanh nhân xây dựng được tư duy đổi mới, khuyến khích sáng kiến và tăng cường hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức công nghệ để đưa tri thức vào thực tiễn kinh doanh.
Chuyển đổi xanh và phát triển bền vững trở thành lợi thế cạnh tranh
Yêu cầu về bảo vệ môi trường, trách nhiệm xã hội và minh bạch trong sản xuất ngày càng ảnh hưởng đến quyết định lựa chọn nhà cung cấp của khách hàng, nhà đầu tư và đối tác quốc tế. Chuyển đổi xanh vì thế không chỉ là trách nhiệm mà còn mở ra cơ hội nâng cao uy tín, mở rộng thị trường và tạo dựng lợi thế cạnh tranh.
Doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng những giải pháp thiết thực như tiết kiệm năng lượng, giảm hao phí nguyên liệu, sử dụng hiệu quả nguồn nước, cải tiến bao bì và tăng cường tái chế. Khi được triển khai hợp lý, các giải pháp này vừa góp phần bảo vệ môi trường, vừa giúp tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Những lĩnh vực như năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp bền vững và công nghệ môi trường cũng mở ra dư địa cho các mô hình kinh doanh mới.
Để tạo ra giá trị thực chất, doanh nghiệp cần gắn cam kết môi trường với kết quả có thể kiểm chứng, tránh chạy theo hình thức hoặc quảng bá thiếu căn cứ. Kết hợp chuyển đổi số với chuyển đổi xanh sẽ giúp doanh nghiệp vừa nâng cao năng suất, vừa đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường.
PHÁT HUY BẢN LĨNH DOANH NHÂN, KIẾN TẠO TƯƠNG LAI PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
Để biến cơ hội thành kết quả cụ thể, mỗi doanh nhân cần nâng cao năng lực quản trị chiến lược, xác định rõ thị trường mục tiêu, lợi thế cạnh tranh và định hướng phát triển dài hạn. Kế hoạch kinh doanh cần dựa trên dữ liệu, đi kèm phương án quản trị rủi ro và khả năng ứng phó với biến động. Thay vì mở rộng quy mô bằng mọi giá, doanh nghiệp nên chú trọng hiệu quả sử dụng vốn, khả năng tạo dòng tiền và chất lượng tăng trưởng.
Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần trở thành động lực trực tiếp của phát triển. Doanh nghiệp phải chủ động ứng dụng công nghệ phù hợp, nâng cao trình độ sản xuất, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực có khả năng thích ứng. Hợp tác với trường đại học, viện nghiên cứu và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo sẽ góp phần đưa tri thức vào thực tiễn, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.
Cùng với năng lực chuyên môn, văn hóa kinh doanh liêm chính phải được đặt ở vị trí nền tảng. Tuân thủ pháp luật, minh bạch, giữ chữ tín, bảo đảm chất lượng sản phẩm và tôn trọng quyền lợi người lao động không chỉ giúp hạn chế rủi ro mà còn củng cố niềm tin của khách hàng, đối tác và xã hội. Doanh nghiệp cũng cần tăng cường liên kết thông qua hiệp hội ngành nghề, mạng lưới cung ứng và quan hệ hợp tác, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường. Doanh nghiệp lớn nên phát huy vai trò dẫn dắt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Về phía Nhà nước, tiếp tục hoàn thiện thể chế, bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và giảm chi phí không cần thiết là những yêu cầu quan trọng. Chính sách hỗ trợ cần sát với nhu cầu thực tế, nhất là trong tiếp cận vốn, mặt bằng sản xuất, công nghệ, đào tạo nhân lực và mở rộng thị trường. Đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp sẽ giúp kịp thời tháo gỡ vướng mắc, nhận diện bất cập và nâng cao hiệu quả thực thi chính sách.
Các hiệp hội doanh nghiệp cần phát huy vai trò đại diện, kết nối và hỗ trợ hội viên thông qua đào tạo, tư vấn pháp luật, cung cấp thông tin thị trường và xúc tiến thương mại. Sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và tổ chức nghiên cứu sẽ tạo nên hệ sinh thái thuận lợi: Nhà nước kiến tạo môi trường và hoàn thiện thể chế; doanh nghiệp chủ động đổi mới, nâng cao hiệu quả; các cơ sở đào tạo, nghiên cứu cung cấp tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Doanh nhân Việt Nam – Thử thách và cơ hội không chỉ là câu chuyện thành công hay thất bại của từng doanh nghiệp, mà còn phản ánh năng lực thích ứng và sức bật của nền kinh tế trong giai đoạn phát triển mới. Biến động thị trường và sức ép cạnh tranh đặt ra nhiều khó khăn, song cũng tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới tư duy, tái cấu trúc hoạt động và nâng cao vị thế. Con đường phía trước đòi hỏi đội ngũ doanh nhân có tầm nhìn dài hạn, bản lĩnh trước biến động, năng lực làm chủ công nghệ và tinh thần thượng tôn pháp luật. Khát vọng xây dựng thương hiệu Việt uy tín, phát triển doanh nghiệp có sức cạnh tranh quốc tế cần được hiện thực hóa bằng năng lực quản trị, chất lượng sản phẩm và những giá trị thiết thực cho xã hội.
Khi tinh thần doanh nhân được khơi dậy, môi trường kinh doanh được cải thiện và nguồn lực được sử dụng hiệu quả, doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm điều kiện vươn lên mạnh mẽ. Thành công không chỉ được đo bằng kết quả kinh doanh mà còn bằng niềm tin được tạo dựng, con người được phát triển và những đóng góp cho cộng đồng. Đó là con đường để doanh nhân Việt Nam làm giàu chính đáng bằng trí tuệ và lao động, gắn khát vọng phát triển của doanh nghiệp với mục tiêu xây dựng đất nước phồn vinh, thịnh vượng.
Luật gia Đoàn Mạnh Phương
Chủ tịch HĐQL Viện Chính sách, Pháp luật và Quản lý
Nguồn: Việt Nam Hội Nhập
