Bảo tồn văn hóa truyền thống trong nhịp sống hiện đại

Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số (DTTS) Đắk Lắk không chỉ được gìn giữ nguyên trạng mà đang được tiếp cận theo hướng phát huy giá trị di sản gắn với đời sống, phát triển kinh tế và giáo dục thế hệ trẻ.

Làm mới di sản để văn hóa bước vào đời sống

Ở buôn Cư Păm, xã Dang Kang, có một góc nhỏ luôn rực rỡ sắc màu thổ cẩm. Đó là nơi bà H’Loan Kpơr (thường gọi là Amí Chinh), 64 tuổi, đang miệt mài dệt nên những “câu chuyện” thời đại cho trang phục truyền thống của dân tộc mình.

Bà H’Loan Kpơr (buôn Cư Păm, xã Dang Kang) kết hợp thổ cẩm truyền thống với những xu hướng thời trang hiện đại. Ảnh: K. Lê

Từng là một giáo viên mầm non, sau khi về hưu năm 2017, bà H’Loan Kpơr mới có thời gian trọn vẹn để thực hiện ước mơ ấp ủ từ thời thanh xuân là may trang phục truyền thống của người Êđê. Dù không qua trường lớp đào tạo chuyên, nhưng với sự kiên trì tự học, nghiên cứu và tư duy thẩm mỹ sắc sảo, bà đã tìm ra hướng đi riêng: kết hợp thổ cẩm truyền thống với những xu hướng thời trang hiện đại.

Sáng tạo trên nền các chất liệu mới như thun tăm, vải đũi, cotton…, những dải hoa văn thổ cẩm được dệt tay công phu trở thành điểm nhấn tinh tế thể hiện sự nhạy bén trong kỹ thuật may. Khi nhu cầu của người dân tăng cao, bà kết nối với phụ nữ dệt thổ cẩm giỏi trong buôn và các vùng lân cận đặt những tấm vải có hoa văn đặc trưng, tạo nên một chuỗi liên kết kinh tế nhỏ trong buôn.

Bà H’Loan Kpơr tâm sự: “Tôi sinh ra và lớn lên cùng khung cửi, nhưng nhìn cảnh những chiếc khung cửi dần vắng bóng, lòng tôi không khỏi trăn trở. Tôi muốn thổ cẩm phải hòa nhập được với nhịp sống hôm nay. Trang phục không chỉ để mặc trong lễ hội, mà phải tiện dụng, thoải mái để mọi người có thể mặc trong đời sống hàng ngày”.

Người dân buôn Cư Păm (xã Dang Kang) thường mặc những bộ trang phục truyền thống trong những dịp lễ hội quan trọng của địa phương. Ảnh: K. Lê

Tư duy “thời trang hóa” đó đã giúp tiếng máy may trở thành “nhịp đập” giữ lửa nghề, không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn góp phần lan tỏa tình yêu văn hóa trong cộng đồng.

Văn hóa trở thành nguồn lực phát triển và sự tiếp nối của thế hệ trẻ

Theo già làng Ma Trút, đồng bào xã Sông Hinh vẫn duy trì các nghi lễ truyền thống, đặc biệt là lễ cúng trưởng thành – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được công nhận năm 2018 – với những điều chỉnh phù hợp để vừa bảo đảm giá trị văn hóa vừa thích ứng với cuộc sống hiện đại.

Người dân buôn Lê Diêm xây dựng nhà theo kiến trúc truyền thống để vừa sinh hoạt vừa làm du lịch. Ảnh: T. Thảo

Từ nền tảng đó, địa phương triển khai Đề án phát triển du lịch văn hóa cộng đồng buôn Lê Diêm, khai thác những giá trị văn hóa bản địa thành sản phẩm du lịch. Những ngôi nhà dài, không gian cồng chiêng, nghề dệt, đan đát và ẩm thực truyền thống đang từng bước trở thành điểm nhấn thu hút du khách.

Chị K’Sor Hờ Yên cho biết gia đình giữ nguyên kiến trúc nhà truyền thống để vừa sinh hoạt, giáo dục các thế hệ con cháu vừa đón khách lưu trú khi họ đến địa phương, đồng thời tham gia các lớp tập huấn nhằm nâng cao kỹ năng làm du lịch cộng đồng.

Theo Chủ tịch UBND xã Sông Hinh Nguyễn Chí Hiền, địa phương tiếp tục phục dựng không gian buôn làng, gìn giữ văn hóa cồng chiêng, bảo tồn bến nước và triển khai hiệu quả đề án du lịch cộng đồng để biến các giá trị văn hóa thành nguồn lực phát triển bền vững.

Ngày hội văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với tuyên truyền, phổ biến, giáo dục văn hóa truyền thống tại các trường học giúp học sinh hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc. Ảnh: T. Thảo

Bảo tồn văn hóa sẽ khó bền vững nếu thiếu sự tiếp nối của thế hệ trẻ. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Đồng Xuân (xã Đồng Xuân), với hàng trăm học sinh người Chăm đang theo học, nhà trường thường xuyên tổ chức các hoạt động giới thiệu nghề dệt thổ cẩm, nghề đan đát, kiến trúc nhà sàn, phong tục tập quán cùng nhiều giá trị văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Thầy Huỳnh Ngọc Sáng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, trường luôn lồng ghép giáo dục văn hóa truyền thống trong các hoạt động học tập và ngoại khóa; đồng thời phối hợp với phụ huynh, nghệ nhân và cộng đồng để học sinh được trực tiếp trải nghiệm, thực hành và tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Nghề dệt thổ cẩm là một trong những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào DTTS luôn được các địa phương bảo tồn và phát huy giá trị. Ảnh: T. Thảo

Theo ông Nguyễn Hoàng Giang, Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo, tỉnh sẽ tiếp tục ưu tiên đầu tư cho lĩnh vực văn hóa, bảo tồn di tích, phát huy các lễ hội truyền thống, mở các lớp truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể và tạo điều kiện để các nghệ nhân truyền nghề cho thế hệ trẻ. Đây là giải pháp quan trọng để đưa các giá trị văn hóa truyền thống trở thành nguồn lực phát triển, góp phần xây dựng đời sống văn hóa phong phú và gìn giữ bản sắc các dân tộc trong thời kỳ hội nhập.

Khả Lê – Thùy Thảo