Già hóa dân số: Đắk Lắk chủ động thích ứng

Tuổi thọ ngày càng cao, số người cao tuổi ngày càng tăng đang làm thay đổi cơ cấu dân số, đặt ra những yêu cầu mới đối với hệ thống y tế, an sinh xã hội. Tại Đắk Lắk, hơn 450.000 người cao tuổi cần được chăm sóc sức khỏe, bảo đảm an sinh và tạo điều kiện tiếp tục đóng góp cho gia đình, cộng đồng. Chủ động thích ứng với già hóa dân số vì thế không còn là câu chuyện của tương lai mà đã trở thành việc cần làm từ hôm nay.

Chủ động quản lý sức khỏe người cao tuổi

Trước đây, ông Hoàng Thanh Minh (76 tuổi, thôn 4, xã Ea Ktur) ít khi chủ động đi khám sức khỏe. Sau khi được cán bộ y tế tư vấn về nguy cơ mắc bệnh mạn tính và sự cần thiết theo dõi sức khỏe thường xuyên, ông dần thay đổi thói quen. Vài năm trở lại đây, ông Minh duy trì khám sức khỏe định kỳ, kiểm tra huyết áp và đến trạm y tế xã lấy thuốc theo lịch hẹn. Nhờ tuân thủ điều trị, dùng thuốc đều đặn, điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt theo hướng dẫn, sức khỏe của ông được duy trì ổn định.

Trong đợt cao điểm khám sức khỏe toàn dân, hơn 2.100 người cao tuổi trên địa bàn xã Ea Ktur được thăm khám, sàng lọc. Nhiều trường hợp mắc bệnh mạn tính hoặc có yếu tố nguy cơ được phát hiện, tư vấn, hướng dẫn điều trị và tiếp tục theo dõi tại tuyến y tế cơ sở.

Bà H’Jăn Niê, Giám đốc Trạm Y tế xã Ea Ktur cho biết, người cao tuổi trên địa bàn thường mắc tăng huyết áp, tiểu đường, tim mạch, xương khớp; một số người mắc nhiều bệnh cùng lúc nên cần theo dõi, dùng thuốc và tái khám thường xuyên. Vì vậy, phát hiện sớm, quản lý sức khỏe tại cơ sở có ý nghĩa quan trọng, bởi khi bệnh đã nặng, điều trị sẽ khó khăn và chi phí cao hơn.

Người cao tuổi được khám, kiểm tra sức khỏe mắt tại Trung tâm Y tế Cư Kuin.

Thực tế cho thấy, nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi không chỉ nằm ở điều trị bệnh mà ngày càng chuyển sang quản lý sức khỏe lâu dài. Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam hiện khoảng 73,6 tuổi, trong khi số năm sống khỏe mạnh khoảng 65,4 tuổi. Khoảng thời gian sống với bệnh tật hoặc suy giảm sức khỏe đặt thêm áp lực cho người cao tuổi, gia đình và hệ thống y tế. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để họ được phát hiện nguy cơ sớm, quản lý sức khỏe thường xuyên và sống khỏe hơn ngay từ trước khi bệnh xuất hiện.

Đắk Lắk hiện có hơn 450.000 người cao tuổi, trong đó trên 369.000 người tham gia BHYT, còn gần 84.000 người chưa có BHYT. Toàn tỉnh đã khám sức khỏe thường xuyên cho gần 148 nghìn người cao tuổi, nhưng số được khám sức khỏe định kỳ mới khoảng 20.000 người (bằng 4,5% tổng số người cao tuổi). Khoảng cách này cho thấy yêu cầu chuyển từ chăm sóc khi có bệnh sang chủ động phòng bệnh vẫn còn rất lớn.

Thống kê của Sở Y tế cho thấy, giai đoạn 2021 – 2025, có 54,7% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần/năm; 52,5% được lập hồ sơ theo dõi, quản lý sức khỏe; 72,7% được phát hiện, điều trị, quản lý các bệnh không lây nhiễm.

Năm 2026, theo Kế hoạch số 0213/KH-SYT ngày 28/5/2026 của Sở Y tế, 102 xã, phường và 24 trung tâm y tế đã ban hành kế hoạch triển khai Chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Ngày 5/6/2026, ngành y tế tổ chức ra quân khám sức khỏe định kỳ tại 4 địa phương. Kết quả, 388 người cao tuổi được khám và lập hồ sơ điện tử quản lý ngay trong ngày (bằng 80% kế hoạch). Kết quả này cho thấy, khi công tác khám, quản lý sức khỏe được đưa xuống gần dân, việc phát hiện nguy cơ và theo dõi bệnh mạn tính có thể được thực hiện sớm hơn.

Để người cao tuổi tiếp tục là nguồn lực

Ở tuổi 85, ông K’đin, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi buôn Pưk Prông (xã Ea Ning) vẫn duy trì nếp sống năng động. Mỗi sáng, ông tập thể dục, chăm sóc cây cối trong vườn. Khi có thời gian, ông đến nhà văn hóa buôn trò chuyện với bà con, tham gia công việc cộng đồng và hướng dẫn thế hệ trẻ gìn giữ văn hóa truyền thống. Với ông K’đin, tuổi cao không có nghĩa là ngừng lao động hay thu mình. Giữ gìn sức khỏe giúp ông tự chăm sóc bản thân, tiếp tục làm những việc có ích cho gia đình và cộng đồng.

Câu chuyện của ông K’đin cho thấy, chăm sóc sức khỏe không chỉ nhằm giảm gánh nặng bệnh tật mà còn tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia đời sống gia đình, cộng đồng. Tại Đắk Lắk, nhiều già làng, người có uy tín, nghệ nhân và người cao tuổi vẫn tham gia hòa giải ở cơ sở, vận động cộng đồng, truyền dạy văn hóa, giáo dục con cháu, phát triển kinh tế gia đình. Vì vậy, thích ứng với già hóa dân số không chỉ là xây dựng dịch vụ chăm sóc mà còn phải tạo môi trường để người cao tuổi được tham gia, cống hiến và phát huy kinh nghiệm, uy tín của mình.

Ở tuổi 85, ông K’đin, Chi hội trưởng Chi hội Người cao tuổi buôn Pưk Prông (xã Ea Ning) tìm hiểu chính sách BHYT để phổ biến, tuyên truyền cho bà con trong buôn.

Những năm qua, các câu lạc bộ người cao tuổi, câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau và nhiều mô hình sinh hoạt cộng đồng từng bước phát huy hiệu quả. Đây vừa là nơi rèn luyện sức khỏe, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, vừa giúp người cao tuổi duy trì quan hệ xã hội, hạn chế nguy cơ cô đơn và suy giảm sức khỏe tinh thần.

Tuy nhiên, để thích ứng bền vững với già hóa dân số, các mô hình này cần được đặt trong một hệ thống rộng hơn. Ngành y tế xác định những khó khăn hiện nay gồm cơ sở vật chất, trang thiết bị tuyến cơ sở, nhân lực chuyên môn về lão khoa, kinh phí và mạng lưới tình nguyện viên chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng. Đây cũng là lý do để tỉnh tiếp tục chuyển mạnh từ tư duy chăm sóc sang chủ động thích ứng.

Duy Bằng