Tội phạm trên không gian mạng liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn, gây thiệt hại lớn về tài sản và tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an ninh, trật tự. Cùng với công tác đấu tranh, xử lý của lực lượng chức năng, việc nâng cao cảnh giác, chủ động phòng ngừa từ mỗi người dân đang trở thành “lá chắn” quan trọng để giữ bình yên trên không gian số.
Nhận diện những thủ đoạn mới
Thực tiễn trên địa bàn Đắk Lắk cho thấy, tội phạm mạng đang chuyển từ những thủ đoạn đơn lẻ sang hoạt động có tổ chức, phân công theo nhiều khâu, khai thác dữ liệu cá nhân và sử dụng công nghệ để tiếp cận số lượng lớn nạn nhân.
Đầu năm 2025, từ những dấu hiệu bất thường trên địa bàn huyện Krông Pắc (cũ), lực lượng chức năng phát hiện một đường dây lừa đảo trên không gian mạng với quy mô lớn. Các đối tượng khai thác trái phép dữ liệu cá nhân, tổ chức lực lượng “telesale” và sử dụng hệ thống máy tính, điện thoại, đường truyền Internet để thực hiện hàng trăm nghìn cuộc gọi. Kịch bản được thiết kế theo từng bước: thông báo nạn nhân “trúng thưởng”, yêu cầu kết bạn Zalo, cung cấp thông tin để nhận quà, sau đó dụ tham gia xem video, bấm “like” để nhận tiền… Khi đã tạo được lòng tin, chúng tiếp tục mời nạn nhân thực hiện các “nhiệm vụ thương mại điện tử” với lời hứa trả hoa hồng cao. Những giao dịch nhỏ được hoàn đủ tiền gốc và hoa hồng nhưng khi nạn nhân chuyển số tiền lớn, chúng viện lý do “sai lệnh”, “sai cú pháp”, khóa tài khoản rồi chiếm đoạt tiền..
 |
| Cán bộ phụ trách công nghệ thông tin, an ninh mạng tại các cơ quan, đơn vị, địa phương trên địa bàn tỉnh tham gia diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh mạng. |
Qua đấu tranh, lực lượng chức năng làm rõ 57 đối tượng liên quan, trong đó 4 đối tượng giữ vai trò chính bị bắt tạm giam. Điều tra ban đầu xác định đường dây đã chiếm đoạt hàng nghìn tỷ đồng, riêng nhóm hoạt động tại Đắk Lắk được trả công hơn 200 tỷ đồng.
Cũng từ những dấu vết trên không gian mạng, tháng 4/2026, Công an tỉnh tiếp tục bóc gỡ một đường dây lừa đảo xuyên biên giới. Từ đơn trình báo của những người mất tiền qua các trang đầu tư, cá cược trực tuyến, lực lượng chức năng phát hiện hệ thống lừa đảo trực tuyến mang tên “Villa Group”, hoạt động tại TP. Bavet, tỉnh Svay Riêng (Campuchia), do đối tượng Hồ Mạnh Linh, biệt danh “Long Hồng Kông” (SN 1999, trú xã Dliê Ya) cầm đầu.
Hệ thống này đã tuyển hàng trăm nhân viên, chia thành nhiều bộ phận, sử dụng tài khoản mạng xã hội ảo để tiếp cận, mời nạn nhân đầu tư hoặc đặt cược trực tuyến. Thủ đoạn vẫn là cho nạn nhân hưởng lợi ban đầu để tạo niềm tin. Khi số tiền nạp vào đủ lớn, hệ thống bị can thiệp, báo lỗi và yêu cầu tiếp tục đóng thêm phí để khắc phục. Đường dây được xác định đã chiếm đoạt hơn 140 tỷ đồng của trên 1.000 người trong cả nước. Đến nay, cơ quan Công an đã khởi tố 36 bị can để điều tra, xử lý.
Dựng “lá chắn” từ cộng đồng
Nếu lực lượng chuyên trách là tuyến phòng thủ trên không gian số thì sức mạnh phòng ngừa rộng lớn hơn lại nằm ở khả năng tự bảo vệ của những người sử dụng Internet.
 |
| Cán bộ, chiến sĩ Công an xã Ea Hiao đến nhà hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số trên thiết bị di động, cảnh giác lừa đảo trên không gian mạng. |
Ông Y Thi Niê ở buôn M’Bê (xã Ea Kly), người có uy tín trong buôn vẫn nhớ chuyện cách đây hơn 1 năm, một người dân lên mạng tìm cách gia hạn thẻ bảo hiểm y tế. Kẻ gian giả cán bộ bảo hiểm, kết bạn qua Zalo rồi hướng dẫn cài ứng dụng không rõ nguồn gốc. Chỉ sau vài thao tác, tiền trong tài khoản bị rút.
Từ những câu chuyện người thật, mất tiền thật, bà con dần nhận ra chiếc điện thoại nhỏ bé cũng có thể là nơi kẻ xấu tìm đến. Trong các buổi sinh hoạt cộng đồng, ông Y Thi Niê cùng lực lượng an ninh cơ sở thường xuyên lồng ghép cảnh báo thủ đoạn lừa đảo. Không cần những thuật ngữ công nghệ phức tạp, bà con được nhắc những nguyên tắc dễ nhớ: không chuyển tiền theo yêu cầu của người lạ; không cung cấp mật khẩu, mã OTP; không bấm đường dẫn lạ, không cài ứng dụng không rõ nguồn gốc; khi nhận yêu cầu bất thường phải gọi trực tiếp cho người thân hoặc cơ quan chức năng để kiểm chứng. “Với người dân ở buôn làng, những câu chuyện xảy ra ngay bên cạnh chính là bài học cảnh giác dễ nhớ và thuyết phục nhất”, ông Y Thi chia sẻ.
Theo Thượng tá Nguyễn Huy Nam, Phó Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh, những vụ án được bóc gỡ cho thấy những thủ đoạn lừa đảo có thể thay đổi từng ngày nhưng điểm chung của tội phạm mạng là đánh vào tâm lý sợ hãi, lòng tham, sự nhẹ dạ, tình cảm hoặc sự thiếu cảnh giác. Trước một yêu cầu chuyển tiền bất thường, mỗi người cần tự tạo cho mình một “khoảng dừng”: dừng để kiểm tra, gọi lại để xác minh và báo ngay cơ quan công an khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo.
Bảo đảm an ninh trên không gian mạng vì thế không chỉ là cuộc đấu tranh của lực lượng chuyên trách với các đường dây tội phạm. Đó còn là quá trình xây dựng “sức đề kháng” trong xã hội, để mỗi người dân biết tự bảo vệ mình, biết bảo vệ người thân. Khi mỗi người dân trở thành một chốt chặn, không gian số sẽ an toàn hơn, góp phần giữ vững bình yên trong cuộc sống.
Quốc Thành
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
