Vững chắc nền móng y tế tuyến cơ sở (kỳ 2)

Kỳ 2: Từ “chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe”

Y tế cơ sở đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ về vai trò và phương thức hoạt động. Đây không chỉ là yêu cầu từ thực tiễn mà còn là định hướng quan trọng trong Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị: chuyển mạnh từ tư duy chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe, lấy phòng bệnh làm trọng tâm, lấy người dân làm trung tâm của hệ thống y tế.

Quản lý toàn diện sức khỏe cộng đồng

Trạm Y tế (TYT) xã Cư Prao hiện có 3.201 hộ dân với 12.535 nhân khẩu. Địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, đông đồng bào dân tộc thiểu số khiến hoạt động y tế gặp nhiều khó khăn. 

Bác sĩ Y Nơm Niê, phụ trách TYT xã Cư Prao cho biết, việc đổi mới cách làm là yêu cầu tất yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động của tuyến cơ sở. Từ đầu năm 2026, trạm đã từng bước triển khai mô hình quản lý sức khỏe người dân theo hướng toàn diện hơn: cán bộ trạm chủ động nắm tình hình sức khỏe người dân, quản lý từng nhóm đối tượng, nhất là người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi và những trường hợp có nguy cơ cao; tăng cường tư vấn, hướng dẫn người dân phòng bệnh và duy trì chăm sóc sức khỏe thường xuyên.

Bên cạnh khám chữa bệnh, trạm y tế còn thực hiện quản lý sức khỏe người dân, giám sát dịch bệnh và chăm sóc các đối tượng ưu tiên tại cộng đồng.

Mô hình tại Cư Prao cho thấy, điểm quan trọng trong đổi mới y tế cơ sở không chỉ nằm ở việc đầu tư thêm trang thiết bị hay mở rộng cơ sở vật chất mà còn ở thay đổi tư duy hoạt động: từ “khám bệnh” sang “quản lý sức khỏe”. Cán bộ y tế không chỉ là người khám bệnh, cấp thuốc mà còn là người theo dõi sức khỏe của người dân, phát hiện sớm nguy cơ, hướng dẫn phòng bệnh và kết nối người bệnh với các tuyến điều trị phù hợp.

Trong chuyến khảo sát hoạt động y tế cơ sở tại Đắk Lắk, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của TYT xã trong chăm sóc sức khỏe ban đầu và triển khai các chương trình quản lý sức khỏe người dân.

Theo lãnh đạo Bộ Y tế, dù điều kiện cơ sở vật chất ở một số địa phương còn khó khăn nhưng với cách tổ chức phù hợp, tuyến y tế cơ sở hoàn toàn có thể phát huy hiệu quả, nhất là trong triển khai khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc bệnh, quản lý bệnh không lây nhiễm và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân ngay tại cộng đồng. Gói khám sức khỏe cơ bản do Bộ Y tế xây dựng chủ yếu tập trung vào các nội dung sàng lọc ban đầu như siêu âm, điện tim, xét nghiệm sinh hóa, xét nghiệm nước tiểu và chụp X-quang tim phổi. Đây đều là những kỹ thuật cơ bản, không đòi hỏi trang thiết bị quá phức tạp nhưng đủ để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ và bệnh lý thường gặp trong cộng đồng.

Bộ Y tế tặng máy siêu âm, máy sinh hóa và máy điện tim cho Trạm Y tế xã Cư Prao.

Định hướng này cũng phù hợp với kế hoạch của tỉnh Đắk Lắk trong việc triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc cho người dân các xã, phường trên địa bàn tỉnh từ tháng 7/2026, từng bước chuyển trọng tâm từ điều trị bệnh sang chủ động bảo vệ sức khỏe.

Nhiều khó khăn cần tháo gỡ 

Sự thay đổi của mô hình bệnh tật, cùng yêu cầu chuyển từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe cộng đồng đặt ra áp lực ngày càng cao đối với tuyến y tế cơ sở. Thực trạng hiện nay cho thấy, đội ngũ cán bộ y tế cơ sở đang phải đảm nhận khối lượng công việc ngày càng lớn trong khi nguồn lực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. 

Bác sĩ Nguyễn Thị Điềm, Giám đốc TYT xã Đức Bình cho biết, đơn vị hiện có 28 viên chức với 3 bác sĩ, 17 y sĩ, 2 hộ sinh, 2 điều dưỡng và 3 dược sĩ. Ngoài trụ sở chính, đơn vị còn quản lý thêm 3 điểm trạm và mạng lưới y tế thôn, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho gần 16.000 người dân. Trong điều kiện nhân lực còn thiếu, cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều công việc ngoài chuyên môn khám chữa bệnh nên ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng phục vụ. “Điểm mấu chốt hiện nay là cần bổ sung đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên chẩn đoán hình ảnh, cử nhân xét nghiệm và nhân lực công nghệ thông tin. Đồng thời tiếp tục đầu tư trang thiết bị, cơ sở vật chất để TYT đủ năng lực đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe ban đầu của người dân”, bác sĩ Nguyễn Thị Điềm chia sẻ.

Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Phú Yên thực hiện đặt máy tạo nhịp tim vĩnh viễn cho người bệnh. Ảnh: Tuấn Kiệt

Theo thống kê của ngành y tế, toàn tỉnh hiện có 100/102 TYT có bác sĩ, đạt 98,04%; trong đó 19 trạm chỉ có 1 bác sĩ, 33 trạm có 2 bác sĩ, 31 trạm có 3 bác sĩ và chỉ 17 trạm có từ 4 bác sĩ trở lên. Hầu hết các TYT vẫn thiếu nhân lực cả về số lượng lẫn chất lượng, nhất là bác sĩ, kỹ thuật viên xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, phục hồi chức năng…

Những khó khăn ấy cũng được phản ánh trong quá trình triển khai Nghị quyết 72 của ngành y tế tỉnh. Số liệu báo cáo cho thấy, ngành y tế đã cụ thể hóa 41 nhiệm vụ trọng tâm; trong đó có 10 nhiệm vụ hoàn thành, 17 nhiệm vụ đang triển khai và 14 nhiệm vụ đang chờ hoàn thiện cơ sở pháp lý từ Trung ương. Song song với đó, ngành đã hoàn thành thu thập số liệu của 102/102 TYT để xây dựng Đề án đào tạo bác sĩ tạo nguồn cho tuyến xã, triển khai đồng bộ các chương trình truyền thông, chuyển đổi số, nâng cao y đức và cải cách tài chính y tế.

Kỳ cuối: Định vị y tế cơ sở trong tình hình mới

Kim Hồng Như