Năm 1076, Quốc Tử Giám ra đời, đánh dấu bước phát triển quan trọng của nền giáo dục Đại Việt, thể hiện nhận thức của cha ông về vai trò của giáo dục và hiền tài đối với sự hưng thịnh của quốc gia. Gần một nghìn năm đã trôi qua, tư tưởng coi trọng việc học, đề cao người tài vẫn giữ nguyên giá trị.
Trong giai đoạn hiện nay, trước những yêu cầu mới của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, tinh thần ấy tiếp tục gợi mở cách nhìn về việc khơi thông nguồn lực trí thức, biến tri thức thành năng lực giải quyết những vấn đề từ thực tiễn.
Từ nền tảng văn hiến đến trọng trách của người trí thức
Trên bia đề danh Tiến sĩ khoa Nhâm Tuất (1442) tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Đại học sỹ Thân Nhân Trung đã viết: “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh mà hưng thịnh, nguyên khí suy thì thế nước yếu mà thấp hèn”. Lời khẳng định ấy đúc kết nhận thức sâu sắc của cha ông về mối quan hệ giữa con người có tri thức, phẩm chất với vận mệnh đất nước.
Từ việc lập Quốc Tử Giám dưới triều Lý, mở rộng đối tượng tuyển chọn người học thời Trần đến việc dựng bia Tiến sĩ dưới triều Lê sơ, các triều đại đã từng bước xây dựng nền nếp đào tạo, tuyển chọn và tôn vinh người có học vấn. Danh vị khoa bảng không chỉ là sự ghi nhận thành tựu học tập, mà còn gắn với yêu cầu về phẩm hạnh và trách nhiệm của người trí thức đối với xã hội. Tấm gương Chu Văn An với học vấn uyên bác, sự tận tâm trong giáo dục và khí tiết của một nhà nho cho thấy tài năng chỉ thực sự có ý nghĩa khi song hành cùng nhân cách.
Qua nhiều biến thiên lịch sử, tư tưởng trọng hiền tài tiếp tục được kế thừa và phát triển. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo càng làm nổi bật vai trò của đội ngũ trí thức.
Nghị quyết số 45-NQ/TW về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đặt ra yêu cầu phát triển lực lượng trí thức có chất lượng, năng lực và trách nhiệm cống hiến. Trong khi đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng để đất nước bứt phá. Hai định hướng này cùng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của tri thức và năng lực sáng tạo trong quá trình phát triển.
![]() |
| Đồng chí Cao Thị Hòa An, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh cùng các đồng chí lãnh đạo trò chuyện, thăm hỏi, động viên các em học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Ea Rốk (xã Ea Rốk). |
Với Đắk Lắk, yêu cầu ấy gắn liền với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, khai thác hiệu quả tiềm năng và giải quyết những vấn đề đặt ra trong thực tiễn. Với những lợi thế về sản xuất nông nghiệp, tài nguyên rừng, biển và bản sắc văn hóa đa dạng, Đắk Lắk cần đội ngũ trí thức có khả năng nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học, đồng thời am hiểu điều kiện địa phương để đưa tri thức vào sản xuất và đời sống. Nguồn lực trí thức vì thế không chỉ nằm ở số lượng người có trình độ, mà còn thể hiện qua những đóng góp cụ thể, khả năng tạo ra tri thức mới và giải quyết các bài toán phát triển.
Từ góc độ đào tạo và nghiên cứu, PGS.TS Lê Đức Niêm, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Tây Nguyên, cho rằng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, gắn đào tạo với yêu cầu phát triển của địa phương và sự thay đổi của thị trường lao động. Cùng với đó, hoạt động nghiên cứu khoa học cần được định hướng vào những lĩnh vực có thế mạnh, chú trọng tính ứng dụng và khả năng giải quyết các vấn đề đặt ra trong đời sống. Theo ông, thay vì dàn trải, cần tập trung xây dựng những nhóm nghiên cứu chuyên sâu, hình thành đội ngũ chuyên gia đủ năng lực tạo ra những đóng góp thiết thực cho quá trình phát triển.
Có thể thấy giá trị của tri thức không chỉ nằm ở những kiến thức được truyền thụ hay các công trình khoa học được tạo ra, mà còn ở khả năng chuyển hóa thành những đóng góp cụ thể cho đời sống. Điều đó đòi hỏi các cơ sở đào tạo, nghiên cứu phải tăng cường kết nối với địa phương, doanh nghiệp và người dân, để những kết quả nghiên cứu có cơ hội được ứng dụng, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và cải thiện đời sống. Đây cũng là một trong những cách thiết thực để đội ngũ trí thức phát huy năng lực, đóng góp vào sự phát triển của địa phương.
Nuôi dưỡng tri thức, mở rộng không gian cống hiến
Khơi thông nguồn lực trí thức không thể chỉ bắt đầu từ những người đã thành danh, mà cần được vun đắp từ quá trình giáo dục, phát hiện và bồi dưỡng năng lực ngay từ sớm. Truyền thống hiếu học của dân tộc vốn được hình thành từ gia đình, dòng họ, nhà trường và cộng đồng. Trong điều kiện hiện nay, việc tiếp nối truyền thống ấy cần gắn với chất lượng giáo dục, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời.
Nhà văn Niê Thanh Mai, Chủ tịch Hội Văn học – Nghệ thuật Đắk Lắk cho rằng, việc phát hiện, bồi dưỡng tài năng cần được quan tâm từ sớm, trên nhiều lĩnh vực, nhất là giáo dục, văn hóa, kinh tế và công nghệ thông tin. Theo bà, cần chú trọng tạo điều kiện để người trẻ, người dân tộc thiểu số có năng lực được học tập, rèn luyện và phát triển; đồng thời khơi dậy mong muốn trở về đóng góp của những người con Đắk Lắk đang học tập, làm việc ở nơi khác.
![]() |
| Trường Đại học Tây Nguyên chú trọng gắn đào tạo lý thuyết với thực hành, nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. |
Nhìn từ lĩnh vực văn học, nghệ thuật, việc phát huy trí tuệ còn gắn với trách nhiệm gìn giữ và làm giàu bản sắc văn hóa địa phương. Đắk Lắk có đời sống văn hóa đa dạng, được bồi đắp từ sự giao thoa của nhiều cộng đồng dân tộc. Để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, cần có đội ngũ văn nghệ sĩ, nhà nghiên cứu, những người am hiểu văn hóa bản địa và có năng lực sáng tạo. Tác phẩm văn học, nghệ thuật không chỉ phản ánh đời sống mà còn góp phần lưu giữ ký ức cộng đồng, bồi đắp nhận thức và tình yêu đối với quê hương.
Điều đó cũng cho thấy nguồn lực trí thức không bó hẹp trong các ngành khoa học, kỹ thuật hay quản lý, mà hiện diện ở nhiều lĩnh vực của đời sống. Một nhà khoa học tìm ra giải pháp cho sản xuất nông nghiệp, một bác sĩ nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe, một nhà giáo khơi dậy năng lực sáng tạo của học trò hay một văn nghệ sĩ góp phần gìn giữ di sản đều đang tạo ra những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Để những đóng góp ấy được phát huy, bên cạnh việc nâng cao chất lượng đào tạo, cần mở rộng cơ hội học tập, nghiên cứu và sáng tạo; tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, đơn vị nghiên cứu với cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn địa phương cần trở thành điểm khởi đầu cho hoạt động nghiên cứu; ngược lại, kết quả nghiên cứu cần được tiếp nhận, ứng dụng và đánh giá bằng hiệu quả thực tế. Sự kết nối ấy giúp tri thức không dừng lại trong giảng đường hay phòng thí nghiệm, mà trở thành một phần của quá trình phát triển.
Kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám – Quốc học Việt Nam là dịp nhìn lại truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng hiền tài của dân tộc. Giá trị của truyền thống không chỉ nằm ở sự tự hào về quá khứ, mà còn ở cách mỗi thế hệ tiếp nối bằng hành động cụ thể. Và việc khơi thông nguồn lực trí thức trước hết là chăm lo cho giáo dục, nuôi dưỡng khát vọng học tập, tạo điều kiện để tri thức được sáng tạo, ứng dụng. Từ những đóng góp ấy, tinh thần trọng hiền tài sẽ tiếp tục được hiện thực hóa trong đời sống, góp phần tạo nền tảng trí tuệ cho chặng đường phát triển bền vững.
Lan Anh
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử







