Tự chủ đại học: Quyền lớn, trách nhiệm lớn

Tự chủ đại học đang mở rộng từ quyền quyết định về tổ chức, tài chính sang học thuật, chương trình đào tạo, tuyển sinh, nghiên cứu khoa học và phát triển đội ngũ. Quyền tự chủ càng lớn, các cơ sở giáo dục đại học càng phải nâng cao chất lượng, sử dụng hiệu quả nguồn lực và bảo đảm cơ hội học tập cho người học.

Đầu tư để nâng chất

Nghị định 334/2026/NĐ-CP ngày 20/8/2026 của Chính phủ quy định về tự chủ của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp và cơ chế tài chính trong lĩnh vực này, trong đó mở rộng quyền tự chủ về chương trình đào tạo, tuyển sinh, đào tạo và cấp văn bằng, hoạt động khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tổ chức, nhân sự, tài chính, tài sản và đầu tư.         

Trao quyền tự chủ cũng đồng nghĩa với việc các trường phải chủ động hơn trong nâng cao chất lượng đào tạo. Trong đó, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ và môi trường học tập là những yếu tố quan trọng để nâng chất lượng đầu ra.

Đài thiên văn của Trường Đại học Tây Nguyên vừa được nhà trường khánh thành đưa vào sử dụng góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, thúc đẩy giáo dục STEM.

Tại Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột, yêu cầu này càng rõ nét bởi đặc thù đào tạo nhân lực y tế đòi hỏi sinh viên được thực hành, thực tập thường xuyên trong môi trường sát với thực tiễn nghề nghiệp. Nhà trường đã chủ động đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, tạo điều kiện để sinh viên nâng cao kiến thức và kỹ năng chuyên môn.

GS.TS Cao Tiến Đức, Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột cho rằng, tự chủ phải gắn với trách nhiệm nâng cao chất lượng đào tạo. Nhà trường sử dụng hiệu quả các nguồn lực để đầu tư cho đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và môi trường đào tạo; qua đó nâng cao năng lực của sinh viên và chất lượng nguồn nhân lực y tế sau khi tốt nghiệp.

Là trường đại học vùng, nhiệm vụ đặt ra cho Trường Đại học Tây Nguyên không chỉ là đào tạo nguồn nhân lực cho Đắk Lắk và khu vực Tây Nguyên mà còn đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, hợp tác với cơ quan, doanh nghiệp. TS. Nguyễn Thanh Trúc, Hiệu trưởng Trường Đại học Tây Nguyên cho biết, trong quá trình tự chủ, đầu tư cho đào tạo luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Từ nguồn vốn Trung ương và nguồn phát triển hoạt động sự nghiệp, nhà trường đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, điều kiện nghiên cứu và các điều kiện phục vụ dạy – học, giúp người học tiếp cận tốt hơn với khoa học, công nghệ và thực tiễn nghề nghiệp.

Thực tế cho thấy, chất lượng đầu ra phải trở thành một trong những thước đo quan trọng của tự chủ. Việc mở ngành, tăng quy mô tuyển sinh cần đi đôi với năng lực bảo đảm đội ngũ, cơ sở vật chất, chương trình đào tạo, điều kiện thực hành và nghiên cứu cho sinh viên.

Trường Đại học Phú Yên là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc UBND tỉnh Đắk Lắk, nhà trường tự bảo đảm chi thường xuyên gần 47% từ nguồn thu của đơn vị, phần còn lại do ngân sách nhà nước hỗ trợ. Đối với các khoản chi đầu tư, Nhà nước vẫn giữ vai trò đầu tư, bảo đảm các điều kiện cần thiết cho phát triển cơ sở vật chất và hạ tầng của trường. 

Theo TS. Trần Lăng, Hiệu trưởng Trường Đại học Phú Yên, mức độ tự chủ hiện nay đặt ra yêu cầu nhà trường phải chủ động hơn trong tổ chức và sử dụng nguồn lực. Các khoản chi thường xuyên bao gồm nhiều nội dung thiết yếu như điện, nước, hoạt động dạy và học, nghiên cứu khoa học, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ, thực hành, thực tập, thực tế, chế độ đối với người lao động, thi đua – khen thưởng và các khoản phúc lợi…

“Cùng với thực hiện tự chủ, đòi hỏi nhà trường phải bảo đảm các yêu cầu theo Thông tư 01 của Bộ GD-ĐT về chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Vì vậy, trường phải chủ động nâng cao chất lượng đào tạo, tối đa hóa các ngành đào tạo giáo viên, đồng thời mở rộng, phát triển các ngành đào tạo ngoài sư phạm phù hợp với nhu cầu xã hội”, TS. Trần Lăng cho biết.

Với mức tự chủ chi thường xuyên Trường Đại học Phú Yên đang thực hiện trong giai đoạn 2026-2030, bài toán đặt ra với trường này là vừa bảo đảm hoạt động thường xuyên, vừa nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng các tiêu chuẩn của cơ sở giáo dục đại học và từng bước mở rộng khả năng tự bảo đảm nguồn lực cho phát triển. Có như vậy, từ sau năm 2030, nhà trường mới có thể thực hiện lộ trình tự chủ, đảm bào hoàn toàn kinh phí chi thương xuyên cho sự phát triển bền vững của cơ sở giáo dục đại học trực thuộc tỉnh.

Bảo đảm cơ hội học tập

Cùng với nâng cao chất lượng, tự chủ tài chính đặt ra yêu cầu cân bằng giữa tạo nguồn lực cho nhà trường và bảo đảm cơ hội học tập cho người học. Khi học phí là một nguồn thu quan trọng, các trường phải tính toán để vừa có điều kiện đầu tư, vừa không tạo áp lực quá lớn đối với sinh viên.

GS.TS Cao Tiến Đức khẳng định, tự chủ tài chính không đồng nghĩa với việc đặt toàn bộ chi phí lên vai người học. Nhà trường phải cân đối các nguồn lực, sử dụng hiệu quả nguồn thu và có chính sách hỗ trợ phù hợp để sinh viên có hoàn cảnh khó khăn vẫn có cơ hội học tập.

Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định về chính sách học phí và các chính sách hỗ trợ trong giáo dục, việc xác định mức học phí của các cơ sở giáo dục phải thực hiện trong khuôn khổ quy định. “Nhà trường là đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ một phần chi thường xuyên ở mức 3 nên mức học phí lâu nay vẫn thực hiện trong khuôn khổ quy định. Mục tiêu cuối cùng của tự chủ là nâng cao chất lượng và tạo thêm giá trị cho người học, chứ không phải chỉ tăng nguồn thu. Khi có thêm nguồn lực, nhà trường phải ưu tiên trở lại cho đào tạo, nghiên cứu, cơ sở vật chất và hỗ trợ sinh viên”, TS. Nguyễn Thanh Trúc khẳng định.

Sinh viên Trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột tham gia một tiết học về giải phẫu tại trường. Ảnh: Thảo Quỳnh

Từ góc nhìn người học, em Nguyễn Hoàng Thiên Chi, sinh viên năm 4 ngành tài chính – ngân hàng, Trường Đại học Tây Nguyên chia sẻ: “Mỗi năm em đóng học phí khoảng 16 triệu đồng, vì vậy, em luôn ý thức học tập nghiêm túc. Em nhận thấy nhà trường ngày càng chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại, tạo môi trường thuận lợi để sinh viên học đi đôi với hành, nâng cao kiến thức và kỹ năng chuyên môn”.

Trong bối cảnh cạnh tranh tuyển sinh ngày càng rõ, các trường đại học trên địa bàn tỉnh càng phải khẳng định sức hút bằng chất lượng đào tạo, môi trường học tập, cơ hội thực hành, nghiên cứu và việc làm sau tốt nghiệp.

Tự chủ không phải là đích đến mà là phương thức để các trường chủ động, năng động hơn trong phát triển. Quyền tự quyết càng lớn, trách nhiệm càng cao. Sau cùng, giá trị của tự chủ phải được đo bằng chất lượng đào tạo, hiệu quả sử dụng nguồn lực và niềm tin của xã hội.

Trung Hiếu