Tạo sinh kế bền vững từ du lịch cộng đồng

Sau hơn 4 năm triển khai Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng tại các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), cùng với các chính sách, chương trình liên quan, nhiều mô hình du lịch cộng đồng ở Đắk Lắk đã được hình thành, hạ tầng từng bước hoàn thiện, bản sắc văn hóa được khai thác để tạo sinh kế cho người dân.

Khơi dậy nguồn lực

Nghị quyết số 08 của HĐND tỉnh đã tạo cơ sở để huy động nguồn lực hỗ trợ các điểm, nhóm và hộ gia đình tham gia phát triển du lịch cộng đồng. Từ năm 2021 – 2024, có 5 buôn (buôn Ako Dhông, buôn Kuốp, buôn Trí, buôn Tuôr, buôn Kli A) và 22 hộ gia đình được hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng theo Nghị quyết số 08, với tổng kinh phí hỗ trợ được phê duyệt quyết toán hơn 4,184 tỷ đồng.

Du khách tìm hiểu về chế biến rượu cần của đồng bào Êđê ở buôn Tơng Ju, phường Ea Kao. Ảnh: Hữu Hùng

Ngoài việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 08, UBND tỉnh cũng chỉ đạo các sở, ngành, địa phương lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, các chương trình, dự án khác để đầu tư phát triển du lịch cộng đồng. Trong đó, tập trung vào các hạng mục như: cải tạo, xây dựng công trình vệ sinh, điện chiếu sáng, cảnh quan, biển chỉ dẫn, bãi đỗ xe, điểm giới thiệu sản phẩm, trang thiết bị, tập huấn kỹ năng phục vụ hoạt động du lịch… Qua đó, nhiều điểm du lịch cộng đồng từng bước được hình thành, tạo không gian để người dân trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu sản phẩm và quảng bá những nét văn hóa đặc trưng của cộng đồng.

Chị H Belly Êban, chủ Homestay Maison de KaThy ở buôn Tuôr (xã Hòa Phú) chia sẻ: “Nhờ có sự quan tâm của chính quyền các cấp, các lớp tập huấn du lịch, hỗ trợ định hướng đã giúp bà con chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, từ chỗ chỉ biết làm nương rẫy sang biết làm du lịch, biết tự hào và giữ gìn nét văn hóa của dân tộc mình”.

Du khách thích thú tham quan, chụp ảnh lưu niệm bên nhà sàn truyền thống của người Êđê. Ảnh: Hữu Hùng

Theo chị H Belly sức hấp dẫn của du lịch cộng đồng không nhất thiết đến từ những công trình lớn hay dịch vụ cầu kỳ, mà điều quan trọng là giúp du khách được tiếp cận đời sống thực của cộng đồng, trải nghiệm văn hóa, sản xuất và cảnh quan địa phương. Đó có thể là những hoạt động gắn với đời sống mẫu hệ Êđê, tìm hiểu văn hóa qua lời kể của người dân, trải nghiệm không gian buôn làng, vườn rẫy, rang xay cà phê thủ công, mặc trang phục truyền thống hay tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm. Và giá trị cốt lõi của du lịch cộng đồng nằm ở sự nguyên bản của văn hóa, sự hiếu khách của người dân.

Đây cũng là điểm khác biệt căn bản của du lịch cộng đồng so với những loại hình du lịch phụ thuộc nhiều vào đầu tư cơ sở vật chất. Bởi tài nguyên quan trọng nhất đã hiện hữu trong chính đời sống cộng đồng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để tổ chức, kết nối và chuyển hóa những tài nguyên ấy thành sản phẩm có sức hút, có thị trường, tạo ra thu nhập ổn định cho người dân.

Thành viên nhóm du lịch cộng đồng buôn Tơng Jú (phường Ea Kao) giới thiệu các sản phẩm dệt truyền thống của địa phương.

Xây dựng chuỗi giá trị

Thực tế triển khai cho thấy, chính sách đã tạo nền tảng ban đầu nhưng quá trình vận hành các điểm du lịch cộng đồng vẫn còn không ít khó khăn.

Theo khảo sát của Ban Dân tộc HĐND tỉnh, một số điểm du lịch cộng đồng có hạ tầng chưa đồng bộ; sản phẩm còn đơn điệu; nguồn nhân lực thiếu kỹ năng chuyên môn; hoạt động quảng bá, kết nối thị trường còn hạn chế. Việc liên kết giữa cộng đồng với doanh nghiệp lữ hành, hợp tác xã và các chủ thể sản xuất sản phẩm địa phương chưa chặt chẽ. Một số công trình sau đầu tư chưa có nguồn lực ổn định để duy tu, bảo dưỡng…

Thực tế tại nhiều điểm du lịch cộng đồng, khách có thể đến tham quan nghề dệt, thưởng thức ẩm thực nhưng lượng sản phẩm thủ công bán được chưa nhiều. Một số điểm du lịch chưa tạo được các trải nghiệm gắn với nông nghiệp, vườn rẫy. Trong khi đó những sản phẩm lưu niệm tại điểm du lịch có nơi lại phụ thuộc vào nguồn hàng bên ngoài. Điều này cho thấy khâu quảng bá, tổ chức sản phẩm và kết nối với doanh nghiệp lữ hành vẫn chưa thực sự hiệu quả…

Theo bà Đỗ Thị Như Tình, Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh, việc tiếp tục hoàn thiện chính sách trong giai đoạn 2026 – 2030 cần chú trọng hỗ trợ đồng bộ, có trọng tâm, từ đầu tư hạ tầng, phát triển sản phẩm, nguồn nhân lực, thị trường đến duy trì hiệu quả sau hỗ trợ, bảo đảm tính bền vững của các mô hình. Trong đó, cần lựa chọn các điểm, buôn có tiềm năng, lợi thế nổi trội để tập trung nguồn lực; tăng cường liên kết giữa cộng đồng với doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị lữ hành; hình thành các chuỗi giá trị từ xây dựng sản phẩm, kết nối tour, tuyến đến xúc tiến, quảng bá và tiêu thụ dịch vụ. Cùng với đó, nâng cao năng lực quản trị, chất lượng nguồn nhân lực, vai trò chủ thể của cộng đồng trong phát triển du lịch; gắn bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa với tạo sinh kế, nâng cao thu nhập, từng bước tăng tính tự chủ, khả năng duy trì hoạt động du lịch của cộng đồng sau khi Nhà nước hỗ trợ…

Du khách Pháp trải nghiệm nghề làm gốm của người Mnông ở buôn Jơng Bắk, xã Liên Sơn Lắk. Ảnh: Minh Thông

Phát triển du lịch cộng đồng là hành trình dài lâu, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản văn hóa, bảo vệ môi trường sinh thái và nâng cao chất lượng đời sống cho đồng bào DTTS. Nguồn lực từ các chính sách như Nghị quyết số 08 chính là chìa khóa mở ra cánh cửa ban đầu. Song, để tạo sinh kế bền vững cần hơn nữa sự chung tay đồng hành của các cơ quan, đơn vị, ban ngành liên quan, sự vào cuộc tâm huyết của các doanh nghiệp và trên hết là tinh thần tự chủ, niềm tự hào bản sắc của chính mỗi người dân trong từng cộng đồng buôn làng.

Lan Anh