Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước sang giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về tính minh bạch, hiệu quả quản trị và khả năng hội nhập với chuẩn mực quốc tế. Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán không chỉ nhằm cắt giảm thủ tục hành chính mà còn hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng với sự phát triển của công nghệ tài chính và các mô hình kinh doanh mới. Những định hướng sửa đổi lần này được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy thị trường phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn trong và ngoài nước.
Việc tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về chứng khoán đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển với quy mô lớn hơn, mức độ hội nhập sâu rộng hơn và sự xuất hiện ngày càng nhiều của các mô hình kinh doanh dựa trên nền tảng công nghệ số. Sau hơn sáu năm triển khai Luật Chứng khoán năm 2019 (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2024), nhiều quy định đã phát huy hiệu quả trong việc chuẩn hóa hoạt động của thị trường. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra không ít vấn đề mới cần được luật hóa nhằm tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, an toàn và thuận lợi hơn.
Trong bối cảnh đó, ngày 30/6 tại Ninh Bình, Bộ Tài chính (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước) phối hợp với Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán. Đây là bước chuẩn bị quan trọng trước khi dự án luật được trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại Kỳ họp thứ hai dự kiến diễn ra vào tháng 10/2026.
Đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường trong giai đoạn mới
Theo lãnh đạo Bộ Tài chính, việc sửa đổi Luật lần này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của thị trường cũng như chủ trương xuyên suốt của Chính phủ về cải cách thể chế, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, kinh doanh.
Quá trình xây dựng dự thảo được triển khai trên cơ sở tổng kết việc thi hành Luật Chứng khoán hiện hành, rà soát các chủ trương của Đảng, quy định pháp luật liên quan và đánh giá toàn diện những biến động của thị trường trong những năm gần đây. Đồng thời, Bộ Tài chính cũng đã tổ chức lấy ý kiến rộng rãi từ các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội nghề nghiệp, doanh nghiệp và các thành viên thị trường để bảo đảm dự thảo luật phản ánh đầy đủ yêu cầu thực tiễn.
Cách tiếp cận này cho thấy quá trình sửa đổi Luật không chỉ nhằm xử lý những bất cập trước mắt mà còn hướng đến xây dựng nền tảng pháp lý có tính ổn định, dự báo và thích ứng với xu hướng phát triển dài hạn của thị trường vốn.
Ba nhóm chính sách trọng tâm
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là tập trung sửa đổi theo ba nhóm nội dung lớn.
Thứ nhất, tiếp tục đơn giản hóa điều kiện đầu tư kinh doanh, hồ sơ và thủ tục hành chính trong lĩnh vực chứng khoán. Đây là nội dung phù hợp với định hướng cải thiện môi trường đầu tư, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng như nhà đầu tư.
Trong nhiều năm qua, cải cách thủ tục hành chính luôn được xem là một trong những yếu tố quyết định sức hấp dẫn của thị trường vốn. Việc tinh giản các quy trình cấp phép, đăng ký, công bố thông tin hay thực hiện các giao dịch sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí và nâng cao tính cạnh tranh của thị trường chứng khoán Việt Nam.
Thứ hai, dự thảo bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các hoạt động ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực chứng khoán. Đây được xem là bước tiến đáng chú ý khi nhiều quốc gia đã áp dụng mô hình này nhằm tạo không gian pháp lý cho các giải pháp Fintech phát triển nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro.
Sandbox giúp cơ quan quản lý có điều kiện đánh giá tác động của các mô hình mới trước khi ban hành quy định chính thức, đồng thời tạo cơ hội cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mà không phải đối mặt với các rào cản pháp lý quá lớn ngay từ đầu.
Thứ ba, dự thảo sửa đổi các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, ứng dụng công nghệ mới, hoạt động của tổ chức kinh doanh chứng khoán, quỹ đầu tư, người hành nghề chứng khoán và chính sách phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Những nội dung này phản ánh xu hướng chuyển đổi số mạnh mẽ của thị trường tài chính toàn cầu, nơi công nghệ đang làm thay đổi căn bản phương thức giao dịch, quản trị rủi ro và cung cấp dịch vụ tài chính.
Hướng tới một khuôn khổ pháp lý linh hoạt hơn
Từ góc độ nghiên cứu pháp luật, việc bổ sung cơ chế sandbox có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật lập pháp.
Trong nhiều lĩnh vực mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain hay giao dịch tài sản số, tốc độ phát triển của công nghệ luôn nhanh hơn quá trình ban hành chính sách. Nếu khuôn khổ pháp luật quá cứng nhắc sẽ hạn chế đổi mới sáng tạo; ngược lại, nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp sẽ tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với nhà đầu tư và hệ thống tài chính.
Do đó, sandbox được xem là giải pháp trung gian, tạo điều kiện để cơ quan quản lý quan sát, đánh giá và hoàn thiện chính sách trên cơ sở thực tiễn thay vì chỉ dựa vào dự báo.
Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều nền kinh tế áp dụng nhằm cân bằng giữa mục tiêu quản lý nhà nước và khuyến khích đổi mới sáng tạo.
Bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật
Bên cạnh các nội dung cải cách, nhiều ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật với toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành.
Đại diện Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đánh giá cao định hướng luật hóa những vấn đề đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đặc biệt là các quy định liên quan đến cải cách thủ tục hành chính và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Đồng thời, cơ quan thẩm tra cũng đề nghị rà soát kỹ các quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội để hạn chế tối đa việc phải chờ văn bản hướng dẫn sau khi luật được ban hành.
Đây là yêu cầu rất quan trọng trong kỹ thuật xây dựng pháp luật. Một đạo luật có hiệu lực nhưng phải chờ nhiều nghị định, thông tư hướng dẫn sẽ làm giảm hiệu quả thực thi, kéo dài thời gian đưa chính sách vào cuộc sống và phát sinh khoảng trống pháp lý.
Việc tăng cường quy định trực tiếp trong luật sẽ góp phần nâng cao tính minh bạch, tính dự báo và sự ổn định của môi trường pháp lý đối với nhà đầu tư.
Tăng sức hấp dẫn của thị trường vốn Việt Nam
Ở góc độ kinh tế, Luật Chứng khoán không chỉ điều chỉnh hoạt động của các công ty chứng khoán hay doanh nghiệp niêm yết mà còn tác động trực tiếp đến khả năng huy động vốn trung và dài hạn của nền kinh tế.
Một khuôn khổ pháp lý hiện đại sẽ góp phần nâng cao niềm tin của nhà đầu tư, cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp, thúc đẩy tính minh bạch của thị trường và hỗ trợ quá trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam trên các bảng xếp hạng quốc tế.
Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút dòng vốn ngày càng gay gắt giữa các nền kinh tế, những cải cách về thể chế có ý nghĩa không kém các chính sách ưu đãi đầu tư. Một môi trường pháp lý rõ ràng, ổn định và có khả năng thích ứng với đổi mới công nghệ sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường vốn Việt Nam.
Hoàn thiện thể chế để phát triển bền vững
Theo kế hoạch, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026. Trong thời gian tới, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các cơ quan của Quốc hội sẽ tiếp tục tiếp thu ý kiến từ chuyên gia, doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động nhằm hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội.
Có thể thấy, định hướng sửa đổi lần này không chỉ nhằm xử lý những bất cập của Luật hiện hành mà còn hướng tới xây dựng một khuôn khổ pháp lý mang tính kiến tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường chứng khoán trong kỷ nguyên số. Nếu được hoàn thiện với chất lượng cao và bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống pháp luật, Luật Chứng khoán sửa đổi sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển minh bạch, bền vững và hội nhập của thị trường vốn Việt Nam, qua đó đóng góp tích cực vào mục tiêu huy động hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới.
Nguồn: Việt Nam Hội Nhập
