Không chỉ là nơi sinh hoạt tôn giáo, chùa Sắc tứ Khải Đoan và nhà thờ Mằng Lăng là minh chứng sinh động cho sự giao thoa văn hóa, kiến trúc độc đáo. Sự hòa quyện ấy đã tạo nên những giá trị di sản tinh thần vô giá trong đời sống tâm linh địa phương.
Chùa Sắc tứ Khải Đoan – dấu ấn kiến trúc độc đáo
Chùa Sắc tứ Khải Đoan (phường Buôn Ma Thuột) giữ vị trí đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam. Đây là ngôi chùa cuối cùng được sắc phong dưới triều đại phong kiến nhà Nguyễn.
Chùa được xây dựng vào năm 1951 trên khu đất rộng trên 7 ha, do Đoan Huy Hoàng Thái hậu Hoàng Thị Cúc, thường gọi là Đức Từ Cung hiến cúng cho Tổng giáo hội Phật giáo Trung phần. Đoan Huy Hoàng Thái hậu Hoàng Thị Cúc là Chính phi của vua Khải Định, thân mẫu của vua Bảo Đại. Chùa đặt hiệu “Khải Đoan” là kết hợp hai chữ đầu của vua Khải Định và Đoan Huy Hoàng Thái hậu, mang ý nghĩa ghi nhận công đức người sáng lập ngôi chùa này.
 |
| Ngôi chánh điện của chùa Sắc tứ Khải Đoan mang nét kiến trúc độc đáo. Ảnh: Nguyễn Xuân |
Điểm nhấn độc đáo nhất của toàn bộ quần thể nằm ở ngôi chánh điện. Khởi công từ năm 1953, công trình thể hiện tư duy sáng tạo nghệ thuật vượt thời gian khi kết hợp hài hòa giữa mô hình nhà sàn bản địa của người Êđê ở Tây Nguyên và dáng dấp nhà rường truyền thống chốn cung đình Huế.
Toàn bộ phần chánh điện gồm 5 gian cổ lầu, từ hệ thống cột trụ, vách ván, rui mè đến mặt sàn đều được chế tác tỉ mỉ từ các loại gỗ quý. Đáng chú ý, công trình gỗ này được đặt nâng đỡ vững chắc trên một hệ thống trụ đá kiên cố cao khoảng 2,7m, tạo nên khoảng trống tầng sàn đa năng phục vụ sinh hoạt.
Phần mái chùa nổi bật với các góc uốn cong mềm mại do chính tay các nghệ nhân tài hoa xứ Huế thực hiện. Sự giao thoa này không chỉ tạo nên dấu ấn thẩm mỹ riêng biệt mà còn mang thông điệp biểu tượng sâu sắc về tinh thần đoàn kết gắn bó giữa cộng đồng các dân tộc.
Năm 1964, ngôi chánh Điện được nới thêm phần sau bằng bê tông cốt thép, tường xây, sàn bê tông rộng khoảng 9m tiếp nối phần chánh điện bằng gỗ, mở rộng không gian sử dụng, đáp ứng nhu cầu lễ bái sinh hoạt.
 |
| Chất liệu để xây dựng chùa Sắc tứ Khải Đoan chủ yếu là gỗ với từng đường nét điêu khắc trên các bức tường, cột chùa đều tinh xảo và kỹ lưỡng. Ảnh: Nguyễn Xuân |
Bên cạnh chánh điện, các hạng mục phụ trợ trong khuôn viên chùa cũng mang đậm nét khác biệt. Cổng tam quan của chùa được thiết kế mang dáng dấp của một phủ đường quan huyện xưa với lối kiến trúc tầng vọng gác độc đáo. Đây là một kiểu dáng chưa từng có ở bất kỳ cổng chùa nào khác trên cả nước.
Lúc đầu, phía trên cổng tam quan không có mái mà chỉ là một mặt bằng, chung quanh có lan can. Đến năm 1957, cổng được tôn tạo, cấu trúc theo dạng phủ huyện, rộng 10,5m, dày 3m, cao khoảng 7m, phía trên chưa có mái. Về sau được chỉnh sửa, ở chính giữa tạo một vòm lầu, trên có mái, hai bên có mái giả, hình cổ lầu. Tuy trải qua nhiều lần tu chỉnh, nhưng kiểu dáng cơ bản vẫn giữ nguyên.
Cùng với đó là quan âm các với thiết kế lâu các hình lục giác vươn cao giữa hồ nước tròn và tháp Di Đà mang sắc thái cổ kính. Quan âm các được khởi công tôn tạo năm 1968, đến năm 1970 thì khánh thành. Cổng vào bảo tượng và các trụ lâu các được chỉnh sửa nhiều lần, lần cuối cùng vào năm 2000, mới tạo hình rồng và nền trụ bằng họa tiết kết hợp giữa hoa sen và chữ vạn.
Hội trường của chùa được xây dựng vào những năm 70 của thế kỷ XX, đến năm 2006 được trùng tu, cơi nới hoàn thiện gồm 2 tầng lầu và một tầng trệt, là nơi sinh hoạt, hội họp và khu vực hành chính của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Đắk Lắk.
Trải qua hơn nửa thế kỷ với những lần tu chỉnh và mở rộng kết cấu, chùa Sắc tứ Khải Đoan đến nay vẫn giữ được nét kiến trúc nguyên bản, vừa cổ kính, trang nghiêm theo tinh thần Phật giáo vừa phóng khoáng mang hơi thở của núi rừng Tây Nguyên.
 |
| Chùa Sắc tứ Khải Đoan thu hút nhiều du khách đến tìm hiểu vẻ đẹp kiến trúc và thực hiện nghi lễ tâm linh. Ảnh: Nguyễn Xuân |
Đại đức Thích Minh Phương, Phó Thư ký – Chánh Văn phòng, Trưởng Ban Thông tin truyền thông, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh, Tăng chúng Chùa Sắc tứ Khải Đoan cho biết: Chùa Sắc tứ Khải Đoan là trung tâm Phật giáo lớn nhất của tỉnh Đắk Lắk và khu vực Tây Nguyên. Nơi đây thường xuyên diễn ra nhiều hoạt động tôn giáo, văn hóa và xã hội quan trọng, thu hút đông đảo tăng, ni, phật tử cùng du khách thập phương như: các đại lễ Phật giáo quy mô lớn; các hội nghị, Đại hội Đại biểu Phật giáo tỉnh Đắk Lắk; các khóa tu và sinh hoạt Phật học; hoạt động từ thiện và an sinh xã hội; đón tiếp các đoàn lãnh đạo tỉnh, Ban Phật giáo quốc tế, các vị hòa thượng, cao tăng trong và ngoài nước đến thăm, chúc mừng và hoằng pháp.
Nhà thờ Công giáo lâu đời nhất Việt Nam
Có tuổi đời 134 năm, nhà thờ Mằng Lăng (xã Tuy An Đông) là một trong những nhà thờ Công giáo lâu đời nhất Việt Nam. Trải qua hơn một thế kỷ, công trình vẫn lưu giữ những giá trị đặc sắc về kiến trúc châu Âu cổ, đồng thời gắn với dấu mốc quan trọng trong hành trình hình thành và phát triển chữ quốc ngữ.
Nhà thờ Mằng Lăng là điểm nhấn hài hòa, nơi vẻ đẹp kiến trúc phương Tây hòa quyện với không gian văn hóa bản địa, tạo nên một dấu ấn riêng có sức hấp dẫn lớn với người dân và du khách.
 |
| Nhà thờ Mằng Lăng là điểm du lịch thu hút đông đảo du khách khi đến phía Đông Đắk Lắk. Ảnh: Minh Duyên |
Linh mục Huỳnh Công Hân, Linh mục Phó xứ Giáo xứ Mằng Lăng cho biết, nhà thờ có diện tích 920 m2, được xây theo lối kiến trúc Gothic, mang đậm phong cách châu Âu. Tuy vậy, nơi đây vẫn giữ nét văn hóa Việt, thể hiện trên hoa văn từng cánh cửa gỗ. Đến nay, nhà thờ trải qua 4 lần đại trùng trùng tu, từ hai mái kiểu cổ lầu thành một mái do bão năm 1924; từ đó đến nay được kiên cố thêm bằng khung sắt. Nhà thờ rất ít duy tu, bảo dưỡng bởi muốn giữ lại nét kiến trúc mộc vốn có. Các cha chủ yếu chỉnh trang khuôn viên, mở thêm tiểu cảnh, xây thêm các kiến trúc phụ trợ như nhà khách dạy giáo lý, hang đá để tạo sự đa dạng, phù hợp nhu cầu phát triển mới…
“Nhà thờ dành không gian cổ kính và trang trọng để trưng bày cuốn giáo lý Cathechismus, còn gọi là Phép giảng tám ngày”, đây chính là cuốn sách Quốc ngữ đầu tiên được xuất bản năm 1651 tại Rome, Italia”, Linh mục Phó xứ Giáo xứ Mằng Lăng Huỳnh Công Hân cho biết thêm.
Nhà thờ Mằng Lăng là trung tâm sinh hoạt tôn giáo của Giáo xứ Mằng Lăng, thuộc Giáo phận Qui Nhơn, nơi diễn ra các thánh lễ định kỳ cùng nhiều hoạt động hành hương, bác ái của cộng đồng giáo dân. Vào những dịp kỷ niệm lớn hay các thánh lễ dành cho giới trẻ, nơi đây trở thành điểm hành hương quen thuộc, gắn với cuộc đời và dấu tích của Chân phước Anrê Phú Yên.
Vượt lên ý nghĩa của một không gian sinh hoạt tôn giáo, nhà thờ Mằng Lăng ngày càng trở thành điểm đến văn hóa, du lịch cộng đồng hấp dẫn trong hành trình khám phá phía Đông Đắk Lắk. Hằng năm, đông đảo người dân trong và ngoài tỉnh tìm đến để tham quan, trải nghiệm không gian tôn giáo, chiêm ngưỡng kiến trúc cổ và tìm hiểu những giá trị lịch sử, văn hóa được lưu giữ qua hơn một thế kỷ.
 |
| Sở Dân tộc và Tôn giáo thăm và tặng quà linh mục ở nhà thờ Mằng Lăng. Ảnh: Minh Duyên |
Sự giao hòa giữa đời sống đức tin với các giá trị văn hóa, kiến trúc và lịch sử đã giúp chùa Sắc tứ Khải Đoan và nhà thờ Mằng Lăng vượt ra khỏi phạm vi một cơ sở tôn giáo, trở thành một phần của đời sống văn hóa, tín ngưỡng địa phương. Qua đó, những giá trị tốt đẹp của tôn giáo được lan tỏa trong cộng đồng, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, kết nối con người và đóng góp vào sự phát triển văn hóa, du lịch của địa phương, tạo nên những điểm đến di sản – du lịch giá trị.
Nguyễn Xuân – Minh Duyên
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
