07:52, 30/08/2026
 |
Muốn văn hóa trở thành nguồn lực phát triển, trước hết phải tạo được sức sống từ bên trong cộng đồng. Từ lớp truyền dạy cồng chiêng, những câu lạc bộ văn hóa đến các không gian trải nghiệm, Đắk Lắk đang tìm cách để người dân thực sự là chủ thể, người trẻ trở thành lực lượng kế cận và những giá trị truyền thống có thể tạo thêm sinh kế.
 |
Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân, trong đó nhân dân là chủ thể sáng tạo và thụ hưởng.
Với Đắk Lắk, quan điểm này có ý nghĩa đặc biệt, bởi phần lớn các giá trị văn hóa đặc sắc của tỉnh vẫn đang được lưu giữ và thực hành trong cộng đồng. Văn hóa chỉ có sức sống, giá trị khi được con người tiếp tục thực hành, trao truyền trong đời sống đương đại. Vì vậy, thách thức đặt ra hiện nay không đơn thuần là bảo tồn những giá trị đã có hay duy trì đội ngũ am hiểu văn hóa, mà quan trọng hơn là tạo được sự tiếp nối giữa các thế hệ.
Làm thế nào để thế hệ trẻ chủ động tìm đến, hiểu đúng, yêu thích và thực hành những giá trị truyền thống mới là vấn đề then chốt, quyết định khả năng để văn hóa được duy trì trong đời sống hôm nay.
 |
 |
Từ yêu cầu đó, việc đổi mới phương thức trao truyền được đặt ra rõ hơn. Tháng 5/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hai lớp tập huấn nâng cao năng lực cho cán bộ cơ sở, nghệ nhân và cộng đồng trong công tác bảo tồn, trao truyền, phát huy giá trị di sản văn hóa truyền thống. Bên cạnh kiến thức về di sản, nghệ nhân được trang bị thêm kỹ năng tổ chức hoạt động, phương pháp truyền dạy và cách kết nối với giới trẻ.
 |
 |
Tham gia lớp tập huấn do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, nghệ nhân Y Roh Niê, xã Cư Pơng chia sẻ: “Giữ được một người biết đánh chiêng chưa đủ, quan trọng là phải có thêm những người trẻ hiểu vì sao mình cần giữ tiếng chiêng ấy. Khi các em hiểu được giá trị văn hóa của dân tộc mình, việc tiếp nối sẽ bền vững hơn”.
Từ những lớp tập huấn, nhiều hoạt động truyền dạy tiếp tục được triển khai tại cơ sở như truyền dạy trống đôi, cồng 3, chiêng 5 của dân tộc Ba Na tại thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh; truyền dạy trống đôi, cồng 3, chiêng 5 kết hợp múa xoang của dân tộc Chăm Hroi tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Đinh Núp, xã Phú Mỡ; kỹ năng diễn tấu cồng chiêng và múa xoang của dân tộc Êđê tại xã Ea Phê.
 |
 |
Điểm đáng chú ý là việc truyền dạy đang chuyển dần từ “học để biết” sang “học để thực hành”. Người học được tiếp cận tiếng chiêng, nhạc cụ dân tộc, câu chuyện của nghệ nhân và không gian văn hóa ngay từ những buổi học đầu tiên. Sau lớp học, địa phương tiếp tục duy trì các đội văn nghệ để người học có môi trường luyện tập, biểu diễn, tạo lớp kế cận.
Đội chiêng thôn Cư Blang, xã Pơng Drang, là một ví dụ. Sau lớp truyền dạy năm 2023, những người yêu thích đánh chiêng tập hợp thành đội gồm 14 thành viên, từ 18 đến 60 tuổi, duy trì luyện tập hằng tháng và tham gia biểu diễn tại các hoạt động của địa phương.
 |
 |
Tỉnh Đắk Lắk hiện có khoảng 418 đội cồng chiêng. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, để hoạt động hiệu quả, thời gian tới các đội chiêng sẽ được thành lập, củng cố theo quy định mới và duy trì sinh hoạt thường xuyên.
Cùng với đó, chính sách hỗ trợ nghệ nhân tiếp tục được thực hiện, trong đó hằng tháng tỉnh hỗ trợ 2 triệu đồng đối với Nghệ nhân Nhân dân và 1,5 triệu đồng đối với Nghệ nhân Ưu tú. Như vậy, bảo tồn không chỉ là giữ lại một làn điệu, một bài chiêng hay một nghi lễ, mà quan trọng hơn là tạo được môi trường để văn hóa tiếp tục được thực hành và trao truyền.
 |
Đắk Lắk là nơi hội tụ của 45 dân tộc. Mỗi cộng đồng mang theo những sắc màu văn hóa riêng, từ tiếng nói, trang phục, ẩm thực đến nghệ thuật diễn xướng. Đây chính là nguồn lực đặc biệt để hình thành những sản phẩm văn hóa, du lịch mang dấu ấn địa phương.
Ở xã Ea Ning, người Tày, Nùng vẫn gìn giữ tiếng đàn Tính và những làn điệu Then. Xuất phát từ nhu cầu gặp gỡ, giao lưu và trao truyền văn hóa quê hương, Câu lạc bộ hát Then – đàn Tính xã Cư Ewi, nay là xã Ea Ning, được thành lập năm 2017. Không chỉ phục vụ các sự kiện văn hóa của địa phương, câu lạc bộ còn tham gia các cuộc thi, liên hoan cấp tỉnh và đạt nhiều giải thưởng.
 |
 |
Sau khi sáp nhập địa giới hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không gian thực hành văn hóa của người Tày, Nùng tiếp tục được mở rộng khi xã Ea Ning duy trì Lễ hội Văn hóa Dân gian Việt Bắc và Đua thuyền truyền thống vào dịp Tết Nguyên đán hằng năm. Hát Then – đàn Tính, trình diễn nhạc cụ, trang phục truyền thống, các trò chơi dân gian và hội thi ẩm thực tạo cơ hội để người dân trực tiếp tham gia, thực hành và giới thiệu bản sắc.
Ông Chu Thanh Tấn, Chủ tịch UBND xã Ea Ning cho biết, việc duy trì lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu vui xuân, giao lưu văn hóa mà còn là dịp giới thiệu nét văn hóa đặc trưng, quảng bá hình ảnh địa phương, từng bước xây dựng điểm đến và khai thác giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch.
 |
 |
Từ những không gian như vậy, nhiều giá trị truyền thống đang được chuyển hóa thành sản phẩm trải nghiệm. Các buôn Tuôr, xã Hòa Phú; Tơng Ju, phường Ea Kao; Ako Dhông, phường Buôn Ma Thuột; thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh… từng bước khai thác không gian buôn làng, ẩm thực, đời sống cộng đồng và nghệ thuật truyền thống để tạo trải nghiệm cho du khách. Khi văn hóa tạo ra sinh kế, bảo tồn không còn là việc “giữ lại” những gì thuộc về quá khứ, mà trở thành cách để cộng đồng tiếp tục sống cùng văn hóa và tạo ra những giá trị mới từ chính bản sắc của mình.
 |
 |
Khi văn hóa tạo ra giá trị, việc bảo tồn cũng có thêm động lực để tiếp tục. Người dân có sinh kế từ văn hóa sẽ chủ động gìn giữ, người trẻ có môi trường để tiếp nối, còn những giá trị truyền thống có cơ hội được sáng tạo và lan tỏa theo những cách mới. Từ chỗ là những giá trị cần bảo vệ, văn hóa đang từng bước trở thành nguồn lực để cộng đồng phát triển và cũng chính quá trình phát triển ấy tạo thêm điều kiện để văn hóa được gìn giữ. Bài toán đặt ra hiện nay là làm thế nào để khai thác giá trị văn hóa, mà quan trọng hơn là làm sao để phát triển mà không làm mất đi bản sắc.
(Còn nữa)
Kỳ cuối: Giữ bản sắc, mở đường phát triển
Nội dung: Như Quỳnh – Thúy Hồng
Trình bày: Công Định
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
