Những ngày qua, dư luận rất quan tâm đến những thông tin về các biểu hiện tiêu cực xảy ra trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 mà cơ quan chức năng đang điều tra, xử lý.
Nhiều ý kiến phân tích về nguyên nhân của những tiêu cực này đã “điểm mặt chỉ tên” thủ phạm là “thành tích” – một căn bệnh trầm kha của ngành giáo dục!
Mỗi vụ việc tiêu cực trong giáo dục luôn tạo nên sự day dứt lớn trong xã hội. Điều khiến dư luận lo ngại không chỉ là hành vi vi phạm quy chế thi cử mà điều đáng suy ngẫm hơn là phía sau những sai phạm ấy thường tồn tại sức ép của thành tích, của tỷ lệ, của những mục tiêu ngắn hạn được đặt cao hơn giá trị cốt lõi của giáo dục là trung thực và phát triển con người. Một nền giáo dục không thể dạy học sinh sống trung thực nếu chính quá trình đánh giá lại bị chi phối bởi bệnh thành tích.
 |
| Ảnh minh họa. Ảnh: Hồng Vĩnh/BanTuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lâm Đồng. |
Trong từ điển tiếng Việt, “thành tích” là danh từ chỉ kết quả tốt đẹp do cố gắng, nỗ lực mà đạt được. Như vậy, thành tích sẽ tạo nên những kết quả tốt đẹp khi nó là động lực của thi đua, nhưng khi thành tích trở thành mục đích chủ yếu của thi đua thì nó đã trở thành “bệnh”, những giá trị cốt lõi của thi đua rất dễ bị méo mó.
Nhìn rộng hơn, căn bệnh thành tích không chỉ là câu chuyện của ngành giáo dục. Nó có thể xuất hiện ở bất kỳ cơ quan, đơn vị nào nếu cơ chế đánh giá chưa lấy hiệu quả thực sự làm trung tâm. Một đơn vị có thể hoàn thành 100% chỉ tiêu nhưng người dân vẫn còn nhiều băn khoăn về chất lượng phục vụ. Một địa phương có thể đạt nhiều danh hiệu thi đua nhưng những vấn đề tồn đọng vẫn kéo dài. Một trường học có thể có tỷ lệ học sinh khá, giỏi rất cao nhưng nếu học sinh thiếu năng lực tự học, thiếu kỹ năng cần thiết hoặc môi trường giáo dục chưa thực sự trung thực thì những con số ấy khó có thể phản ánh đầy đủ chất lượng giáo dục.
Thiết nghĩ, để ngăn chặn bệnh thành tích, cần thiết phải đổi mới công tác thi đua, khen thưởng. Đó không chỉ là đổi mới tiêu chí đánh giá, mà trước hết là đổi mới tư duy.
Thi đua phải hướng tới tạo ra giá trị mới chứ không phải tích lũy thêm danh hiệu. Khen thưởng phải dành cho những sáng kiến làm thay đổi chất lượng công việc, cho những mô hình phục vụ nhân dân hiệu quả, cho những cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và tạo được chuyển biến rõ nét trong thực tiễn. Những tiêu chí như sự hài lòng của người dân, chất lượng giải quyết công việc, năng suất lao động, hiệu quả cải cách hành chính hay tác động xã hội cần trở thành thước đo quan trọng của phong trào thi đua.
Cùng với đó là xây dựng văn hóa liêm chính trong mỗi cơ quan, đơn vị. Một môi trường mà ở đó người ta được khuyến khích nói thật, báo cáo đúng, thẳng thắn nhận khuyết điểm và cùng tìm giải pháp khắc phục sẽ tạo ra động lực phát triển bền vững hơn nhiều so với những báo cáo tổng kết chỉ toàn màu hồng.
Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu ngày càng cao về chất lượng quản trị quốc gia, hiệu quả bộ máy và năng lực cạnh tranh. Trong bối cảnh đó, thi đua càng phải trở thành động lực của đổi mới sáng tạo, của tinh thần phụng sự và của khát vọng cống hiến chứ không thể là cuộc chạy đua vì thành tích.
Khi mỗi cán bộ, mỗi công chức, mỗi nhà giáo và mỗi người lao động coi việc hôm nay làm tốt hơn hôm qua là mục tiêu của thi đua, khi mỗi báo cáo phản ánh đúng thực tiễn, mỗi thành tích đều được tạo nên bằng lao động trung thực và hiệu quả thực chất thì phong trào thi đua yêu nước mới thực sự trở về đúng ý nghĩa vốn có: tạo động lực cho sự tiến bộ của mỗi con người, mỗi cơ quan, mỗi địa phương và của cả đất nước.
Hồng Hà
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
