“Chạm” vào nghệ thuật sơn mài

Chi hội Mỹ thuật Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Đắk Lắk vừa tổ chức workshop tranh sơn mài dành cho các họa sĩ và cộng tác viên, với sự tham gia hướng dẫn của họa sĩ Trương Văn Linh, Trưởng khoa Mỹ thuật Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Đắk Lắk – người dành nhiều thời gian và tâm huyết cho nghệ thuật sơn mài.

Không chỉ là một không gian trải nghiệm kỹ thuật, workshop sơn mài đã trở thành một cuộc trò chuyện tìm hiểu sâu nghệ thuật đương đại và giá trị cốt lõi của truyền thống. Ở đó, các họa sĩ đã thực sự “chạm” sâu vào nghệ thuật sơn mài bằng cả sự kiên nhẫn, mồ hôi và những vết sơn ăn trên da thịt.

Trong không gian workshop có mùi ngai ngái, nồng đượm đặc trưng của sơn ta (nhựa cây sơn) xen lẫn tiếng trao đổi rì rầm về màu sắc, bố cục, cách thực hiện hòa lẫn tiếng búa gõ vào vỏ trứng đã tạo nên một bầu không khí đặc biệt của nghệ thuật. Người tham gia vốn là những họa sĩ đã có tên tuổi dày dặn kinh nghiệm, đã định hình phong cách và làm chủ các chất liệu hiện đại như acrylic, sơn dầu hay digital (vẽ kỹ thuật số); thế nhưng, trước những tấm vóc đen thẫm và những hũ sơn sánh đặc, tất cả bỗng chốc trở thành những “tân binh”.

Họa sĩ Trương Văn Linh (bìa trái) hướng dẫn người tham gia cách các bước thực hiện một tác phẩm tranh sơn mài.

Cần mẫn phết lớp vàng quỳ lên họa tiết của bức tranh, nữ họa sĩ Trần Thị Đào chia sẻ: “Những ngày đầu thực sự rất khó, tranh sơn mài đòi hỏi sự tỉ mỉ và khéo léo rất nhiều. Bạn sẽ không được bật quạt, vì chỉ một hơi thở mạnh cũng có thể làm bay mất lá vàng quỳ hay miếng bạc dăm mỏng dính khiến các chi tiết không thể hoàn hảo. Đây thực sự là một bộ môn đem lại nhiều sự thoải mái và thích thú, cũng là một định hướng sáng tác trong tương lai của mình”.

Chọn cho mình một góc nhỏ trong phòng vẽ, họa sĩ Nguyễn Văn Phú, giáo viên mỹ thuật Trường Tiểu học Lê Đình Chinh (xã Quảng Phú) cho biết đây là lần đầu tiên anh được tiếp xúc với các chất liệu để tạo nên một bức tranh sơn mài. Các công đoạn sáng tạo tranh sơn mài hoàn toàn khác với cách thực hiện một tác phẩm hội họa chung. Điều đó giúp cho các họa sĩ có thêm nhiều trải nghiệm, kiến thức và có thể truyền đạt lại cho thế hệ học sinh hiểu hơn về một loại hình nghệ thuật truyền thống.

Để hoàn thiện một bức tranh sơn mài, người họa sĩ phải trải qua nhiều công đoạn: vẽ lót, dán chất liệu (vàng, bạc, vỏ trứng), phủ sơn then/sơn cánh gián, ủ ẩm, mài nước. Đặc biệt, điều thách thức các họa sĩ đó chính là sự “đỏng đảnh” của tự nhiên, sự khắc nghiệt của chất liệu khi có thể bị “sơn ăn” dị ứng rát đỏ trên da thịt. Hay việc không thể sấy khô bằng máy và gió quạt, sơn mài chỉ khô trong môi trường có độ ẩm cao. Có những bức tranh phải chờ cả tháng khi điều kiện thuận lợi mới có thể hoàn thiện được.

Các công đoạn để tạo nên một bức tranh sơn mài.

Niềm vui ánh lên trong mắt người họa sĩ say mê chất liệu truyền thống, họa sĩ Trương Văn Linh tâm sự: mục đích lớn nhất của workshop không phải để tạo ra những nghệ nhân sơn mài mà là gieo vào lòng các nghệ sĩ một hạt giống di sản cần được lan tỏa và phát triển. Nghệ thuật sơn mài không phải là ta áp đặt ý chí lên tranh, mà là ta đang cùng thời gian và nước đi tìm lại vẻ đẹp bị ẩn giấu bên trong.

Vẫn là những chất liệu truyền thống của cha ông, giờ đây mỗi họa sĩ đến với workshop đã thổi những luồng gió mới vào nghệ thuật sơn mài. Di sản trở nên sống động hơn với nhiều cách thể hiện, mỗi họa sĩ một tác phẩm sơn mài hoàn thiện mang dấu ấn cá nhân và hơn hết là đã một lần chạm sâu vào dòng chảy của tranh sơn mài Việt Nam đầy kiêu hãnh và rực rỡ.

Thúy An