Nếu trước đây, phong trào “Bình dân học vụ” giúp hàng triệu người biết đọc, biết viết, thì hôm nay, một hành trình phổ cập tri thức mới đang được tiếp nối. Không chỉ giúp người dân biết sử dụng công nghệ, phong trào “Bình dân học vụ số” còn giúp mỗi người chủ động ứng dụng công nghệ vào công việc và đời sống.
Kỳ 1: Những người thầy không giáo án
Trong làn sóng chuyển đổi số (CĐS) đang lan tỏa, những “lớp học số” hiện hữu ở khắp buôn làng, ngõ hẻm. Ở đó có những “thầy giáo số” không đứng trên bục giảng, không bảng đen, phấn trắng, mà là những người am hiểu công nghệ, kiên nhẫn cầm tay chỉ việc cho từng người dân.
Mỗi buôn làng có đặc thù, mỗi cộng đồng có nhu cầu riêng. Thấu hiểu điều đó, những “thầy giáo số” ở các địa phương trong tỉnh tự xây dựng những “bài giảng” riêng: đơn giản, gần gũi, phù hợp thực tế để công nghệ thực sự “chạm” đến người dân.
 |
| Lãnh đạo tỉnh bấm nút phát động phong trào “Bình dân học vụ số” tỉnh Đắk Lắk năm 2026. |
“Bài giảng” về an ninh mạng giữa buôn làng
Buôn Ea Mấp (xã Quảng Phú) có 90% dân số là đồng bào dân tộc Êđê, từng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp liên quan đến an ninh xã hội và thông tin xấu, độc trên không gian mạng. Lợi dụng sự nhẹ dạ, thiếu thông tin của một bộ phận người dân, các đối tượng xấu sử dụng mạng xã hội để thêu dệt, kích động, chia rẽ khối đại đoàn kết.
Xác định giữ vững an ninh địa bàn phải gắn với nâng cao “sức đề kháng” cho người dân trên không gian mạng, Đại úy Nguyễn Đức Hoàng, cán bộ Tổ Cảnh sát khu vực, Công an xã Quảng Phú, chọn cho mình một hướng đi khác biệt. Anh trở thành một “thầy giáo số”, mang theo “giáo án” đặc biệt về an toàn thông tin và nhận diện cạm bẫy trên mạng, kiên trì phổ cập đến từng người dân.
“Lớp học” của Đại úy Hoàng thường diễn ra bên bếp lửa nhà sàn, trong các buổi sinh hoạt buôn, thậm chí trên nương rẫy, ngoài đường làng. Tiện đâu, anh phổ cập đó, bất cứ khi nào người dân cần. Anh tỉ mỉ hướng dẫn bà con từ những thao tác cơ bản: bảo vệ tài khoản cá nhân, nhận biết tin đồn thất thiệt, không để kẻ xấu lợi dụng, lôi kéo qua các hội nhóm ảo. “Muốn bà con tin và làm theo thì thông tin đưa ra phải thật dễ hiểu, dễ thấy”, Đại úy Hoàng chia sẻ.
Lấy chính những ví dụ thực tế về các chiêu trò lừa đảo qua điện thoại, lôi kéo tôn giáo trái phép trên Facebook, Zalo, anh giúp người dân buôn Ea Mấp nâng cao cảnh giác. Bà con đã biết chọn lọc thông tin, chủ động báo công an khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
 |
| Đại úy Nguyễn Đức Hoàng – cán bộ Tổ Cảnh sát khu vực, Công an xã Quảng Phú hướng dẫn kỹ năng an toàn thông tin mạng cho người dân buôn Ea Mấp. |
Phổ cập kỹ năng số bằng song ngữ
Ở buôn Tah B (xã Cuôr Đăng), chị H’Kơm Niê, Trưởng buôn kiêm Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng, lại chọn một cách tiếp cận khác. Buôn Tah B có 310/343 hộ là đồng bào Êđê. Rào cản lớn nhất khi đưa công nghệ về buôn không chỉ là thiết bị mà còn là ngôn ngữ và tâm lý ngại thay đổi của bà con, nhất là người lớn tuổi. Nhận ra điều đó, chị H’Kơm xây dựng một “giáo án” riêng: hướng dẫn kỹ năng số bằng song ngữ Êđê – Kinh.
Lớp học của chị khi ở nhà sinh hoạt cộng đồng, khi là hiên nhà một hộ dân sau giờ đi rẫy. Hướng dẫn bà con cài đặt VNeID, tra cứu thủ tục hành chính, quét mã QR thanh toán, chị đều giải thích những từ ngữ chuyên môn bằng tiếng mẹ đẻ.
Thay vì mang tài liệu, tờ rơi đến từng nhà, chị dùng chính điện thoại thông minh của mình quay lại từng thao tác trên màn hình. Sau đó, chị tự biên tập, lồng lời giải thích bằng tiếng Êđê ngắn gọn, dễ hiểu rồi chia sẻ các video này qua nhóm Zalo của buôn, Facebook.
“Nhiều người lớn tuổi nghe tiếng Kinh về công nghệ như tài khoản, định danh, dịch vụ công… thì rất ngại vì nghĩ phức tạp. Nhưng khi mình giải thích bằng tiếng Êđê, lấy hình ảnh gần gũi ra so sánh thì bà con hiểu và làm được ngay”, chị H’Kơm nói.
Sự kiên nhẫn và sáng tạo của nữ trưởng buôn đã xóa dần khoảng cách giữa bà con với công nghệ. Giờ đây, ở buôn Tah B, hình ảnh người lớn tuổi sử dụng điện thoại thông minh để xem tin tức chính thống, thanh toán tiền điện qua ứng dụng hay quét mã trong giao dịch không dùng tiền mặt đã trở nên quen thuộc.
 |
| Đoàn viên, thanh niên phường Ea Kao tham gia số hóa hồ sơ, dữ liệu, tài liệu tại cơ sở. Ảnh: Vân Anh |
Góp phần thu hẹp khoảng cách
Sau sắp xếp thôn, buôn, thôn Đồng Tâm (xã Sông Hinh) có 671 hộ với khoảng 2.800 nhân khẩu. Ở địa bàn miền núi, trình độ công nghệ của người dân không đồng đều; nhiều người chưa có kiến thức về CĐS. Vì vậy, đưa các tiện ích số vào đời sống không thể là chuyện một sớm một chiều.
Thay vì chờ người dân tìm đến, ông Trần Văn Hải, Trưởng thôn kiêm Tổ trưởng Tổ công nghệ số cộng đồng, cùng các đoàn thể chủ động đưa thông tin đến từng hộ dân bằng những cách gần gũi, phù hợp thực tế địa phương.
Ông Hải thành lập nhóm Zalo và trang fanpage của thôn, thường xuyên cập nhật thông tin về thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến, các tiện ích trên nền tảng số và hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh. Đồng thời, ông vận động đoàn viên, thanh niên và học sinh THPT tham gia hỗ trợ người dân, nhất là người cao tuổi, theo phương châm “người biết hướng dẫn người chưa biết”. Cách làm giản dị ấy mang lại hiệu quả rõ rệt.
“Khi người hướng dẫn là con cháu trong gia đình, hàng xóm hay những người quen trong thôn, người dân mạnh dạn hỏi, kiên trì học và tự tin thực hành hơn. Đến nay, việc thanh toán không dùng tiền mặt, nộp hồ sơ trực tuyến hay tra cứu thông tin trên điện thoại thông minh đã dần trở thành thói quen của nhiều người dân trong thôn”, ông Hải nói.
Chị Trương Thị Hồng, người dân thôn Đồng Tâm cho biết, sau khi được các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn, chị dần quen với việc sử dụng điện thoại thông minh trong công việc hằng ngày. Những thao tác trước đây còn lúng túng như thanh toán không dùng tiền mặt, nộp hồ sơ trực tuyến nay đã thuận tiện hơn.
Thực tế cho thấy, phổ cập tri thức số không thể áp dụng một công thức chung. Điều đó đòi hỏi sự thấu hiểu, kiên nhẫn và trên hết là những “bài giảng” linh hoạt, bám sát đặc thù từng địa bàn, nhu cầu của người dân. Những “thầy giáo số” không chỉ mang kỹ năng công nghệ đến từng nhà, mà quan trọng hơn, họ đang khơi dậy niềm tin và sự chủ động của người dân trong kỷ nguyên số. Từ những “lớp học” bình dị với những trang “giáo án” đặc biệt ấy, khoảng cách số đang dần được thu hẹp, giúp người dân vững vàng bước vào tương lai số, góp phần phát triển kinh tế – xã hội địa phương.
Kỳ 2: Tự tin bước vào không gian số
Đỗ Lan
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
