Bảo vệ thương hiệu sầu riêng Đắk Lắk

Mỗi trái sầu riêng xuất khẩu hôm nay không chỉ mang theo hương vị của vùng đất bazan Đắk Lắk mà còn mang theo “hồ sơ” về vùng trồng, quy trình canh tác và chất lượng sản phẩm. Trong bối cảnh thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn, bảo vệ thương hiệu sầu riêng chính là để nâng cao giá trị nông sản, giữ vững uy tín, thị trường và sinh kế của nông dân.

Uy tín từ mỗi lô hàng

Cuối tháng 7/2026, lô sầu riêng của 10 hộ dân tại xã Krông Pắc được tổ chức đấu giá ngay tại vùng nguyên liệu. Trên diện tích hơn 14 ha, khoảng 350 tấn sầu riêng Dona đạt tiêu chuẩn xuất khẩu được doanh nghiệp mua với giá 68.000 đồng/kg, cao hơn giá khởi điểm 13.000 đồng. Mức chênh lệch ấy mang về thêm khoảng 4,5 tỷ đồng cho các nhà vườn.

Các chuyên gia ngành nông nghiệp trong nước đang kiểm tra đánh giá chất lượng sầu riêng nhập kho tại xã Ea Knuếc. Ảnh L. Thành.

Bà Hồ Thị Huệ ở thôn 19/5, có 3,6 ha sầu riêng, là một trong những hộ tham gia lô hàng. Trước khi ký hợp đồng, doanh nghiệp đã khảo sát từng vườn, kiểm tra quy trình sản xuất, hồ sơ kỹ thuật và lấy mẫu phân tích Cadimi, kim loại nặng. Với bà Huệ, điều đáng mừng nhất không chỉ là giá bán cao mà còn là việc “làm đúng quy trình đã được trả đúng giá”.

Bà Đinh Thị Hoa, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Nguyên Thuận – đơn vị trúng đấu giá lô hàng trên cho hay, doanh nghiệp quyết định ký hợp đồng bởi vùng nguyên liệu đáp ứng đủ ba yêu cầu: sản lượng ổn định, chất lượng đồng đều và hồ sơ minh bạch. Điều doanh nghiệp mua không chỉ là những trái sầu riêng, mà còn là uy tín của cả vùng trồng.

Câu chuyện cho thấy, ngày nay, giá trị của một trái sầu riêng không còn được quyết định đơn thuần bởi kích cỡ hay mẫu mã. Mỗi lô hàng còn mang theo mã số vùng trồng, mã cơ sở đóng gói, nhật ký sản xuất và kết quả kiểm nghiệm. Đó là “hồ sơ lý lịch” để thị trường nhận diện nguồn gốc và cũng là căn cứ truy xuất trách nhiệm nếu xảy ra vi phạm. 

Dựng “lá chắn” cho thương hiệu

Tại Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp sạch Krông Pắc, mỗi cây sầu riêng giờ đây đều có một “lý lịch” riêng. Trong khu vườn của anh Lê Văn Vinh, hơn 200 cây sầu riêng đều được gắn mã QR. Từng lần bón phân, phun thuốc, kiểm tra sâu bệnh hay dự kiến sản lượng đều được cập nhật lên hệ thống để đối tác có thể kiểm tra nguồn gốc và quá trình chăm sóc.

Ông Mai Đình Thọ, Chủ tịch Hội đồng quản trị hợp tác xã cho rằng, điều quan trọng nhất không phải chiếc tem QR mà là sự trung thực của dữ liệu. Vật tư đầu vào phải rõ nguồn gốc, các hộ phải cùng thực hiện một quy trình và sản lượng thu hoạch phải phù hợp với diện tích thực tế.

Cán bộ ngành nông nghiệp tỉnh và đại diện các doanh nghiệp tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất sầu riêng có mã số vùng trồng tại xã Ea Knuếc. Ảnh L. Thành.

Đồng quan điểm trên, chuyên gia nông nghiệp Hoàng Trọng Thủy nhận định rằng, truy xuất nguồn gốc không thể chỉ là một mã QR trên bao bì mà phải là hệ thống kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất. Nếu dữ liệu không phản ánh đúng những gì diễn ra ngoài vườn thì công nghệ hiện đại cũng không tạo được niềm tin. Trong bối cảnh số hóa, dữ liệu thương mại cũng cần được bảo vệ. Thông tin về vùng trồng có thể công khai, nhưng dữ liệu về sản lượng, hợp đồng, khách hàng hay tài khoản quản trị phải được phân quyền chặt chẽ để tránh bị sao chép, làm giả hoặc chiếm dụng mã số vùng trồng.

Từ ngày 1/7/2026, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản quốc gia chính thức đi vào vận hành, kết nối dữ liệu vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết quả kiểm nghiệm. Việc khai báo một lần, sử dụng nhiều lần cùng cơ chế phân quyền được kỳ vọng sẽ giảm hồ sơ thủ công, hạn chế sửa đổi dữ liệu và rút ngắn thời gian truy xuất khi có lô hàng bị cảnh báo.

Tuy nhiên, không có hệ thống công nghệ nào đủ sức bảo vệ thương hiệu nếu thiếu sự trung thực của người sản xuất và trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi giá trị. Nông dân phải sản xuất đúng quy trình; hợp tác xã kiểm soát vật tư đầu vào; doanh nghiệp đồng hành từ đầu vụ; cơ quan quản lý tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm mọi hành vi gian lận mã số vùng trồng.

Theo bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, về lâu dài, địa phương cần phát triển mạnh hệ thống kho lạnh, chế biến sâu, mở rộng thị trường nội địa và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm phụ thuộc vào một kênh tiêu thụ. Trong bối cảnh thị trường ngày càng coi trọng tính minh bạch, giữ được chất lượng thực tế luôn đồng nhất với dữ liệu truy xuất cũng chính là giữ vững thương hiệu, giữ thị trường và mở rộng dư địa phát triển bền vững.

Lê Thành