“Bài toán lớn” và sứ mệnh làm mới năng lực y tế – Kỳ 2: Để công nghệ thành năng lực

“Bài toán lớn” và sứ mệnh làm mới năng lực y tế

Kỳ 2: Để công nghệ thành năng lực

Giai đoạn 2026 – 2030, Đắk Lắk dự kiến đầu tư gần 484 tỷ đồng cho 7 dự án ưu tiên ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong y tế. Quy mô nguồn lực lớn mở ra cơ hội tạo bước chuyển căn bản, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về lựa chọn công nghệ, tổ chức thực hiện và nhân lực vận hành. Bài toán “người vận hành” đang trở thành phép thử đối với hiệu quả nguồn vốn đầu tư.

Bảy dự án cho một cuộc chuyển đổi

Ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số phục vụ quản lý, khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe nhân dân được xác định là một trong 8 “bài toán lớn” của tỉnh, hướng tới xây dựng hệ sinh thái y tế số lấy người dân làm trung tâm.

Hệ thống xét nghiệm hiện đại góp phần nâng cao độ chính xác, rút ngắn thời gian trả kết quả phục vụ chẩn đoán và điều trị.

Theo đề xuất của Sở Y tế, tổng nhu cầu vốn cho 7 dự án ưu tiên giai đoạn 2026 – 2030 là gần 484 tỷ đồng. Trong đó, bệnh án điện tử chiếm nguồn lực lớn nhất với khoảng 313 tỷ đồng; hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT) triển khai Telehealth tại các trạm y tế gần 48,2 tỷ đồng; ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ chẩn đoán và ra quyết định lâm sàng 43,2 tỷ đồng. Các dự án còn lại tập trung vào kho dữ liệu dùng chung, quản lý bệnh không lây nhiễm, giám sát dịch bệnh thông minh và số hóa chuỗi cung ứng thuốc.

Đặt trong tổng thể, đây là chuỗi mắt xích liên hoàn của quá trình chuyển đổi số. Bệnh án điện tử tạo lập dữ liệu; kho dữ liệu tập hợp, chuẩn hóa; Telehealth đưa chuyên môn tuyến trên về cơ sở; AI hỗ trợ chẩn đoán; Big Data dự báo dịch bệnh; còn các nền tảng khác mở rộng quản lý sức khỏe cộng đồng. Giá trị cốt lõi của 7 dự án không nằm ở từng phần mềm hay thiết bị riêng lẻ, mà ở khả năng tích hợp thành một hệ thống.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Lương Nguyễn Minh Triết kiểm tra công tác chuẩn bị khám sức khỏe toàn dân tại phường Ea Kao.

Thông báo số 419-TB/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã cụ thể hóa nhiệm vụ của “bài toán lớn” ngành y tế bằng sản phẩm đầu ra và lộ trình thực hiện. Bệnh án điện tử liên thông VNeID; kho dữ liệu kết nối y tế công – tư; Telehealth hỗ trợ hội chẩn từ xa; AI hỗ trợ chẩn đoán; hệ thống quản lý thuốc kiểm soát tồn kho và liên thông đơn thuốc…

Đây cũng là tinh thần của nguyên tắc “6 rõ” mà tỉnh quán triệt khi triển khai các bài toán lớn: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ kinh phí, rõ hiệu quả. Với ngành y tế, “rõ hiệu quả” không đo bằng số lượng thiết bị mua  được hay tỷ lệ giải ngân, mà đánh giá qua năng lực vận hành mới và lợi ích thực tế người bệnh thụ hưởng.

Tuy nhiên, từ dự án đến một hệ thống vận hành thực tế còn không ít “nút thắt”. Giám đốc Sở Y tế Nay Phi La chia sẻ, kinh phí là điều kiện cần, nhưng nhiều danh mục mua sắm phục vụ chuyển đổi số hiện chưa có định mức, đơn giá cụ thể. Điều này khiến các cơ sở y tế, đặc biệt là đơn vị tự chủ, rất lúng túng và cẩn trọng khi phê duyệt đầu tư. Nếu các vướng mắc về thủ tục, cơ chế giá không sớm được tháo gỡ, tiến độ triển khai sẽ bị nghẽn; trong khi công nghệ thay đổi từng ngày, đòi hỏi hạ tầng đầu tư phải có tính mở và khả năng nâng cấp lâu dài.

Công nghệ cần con người

Câu chuyện của Bệnh viện Mắt Phú Yên cho thấy, chuyển đổi số càng đi vào chiều sâu, yêu cầu đối với con người càng cao. Khi bệnh viện đã triển khai bệnh án điện tử toàn diện, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc cán bộ biết thao tác phần mềm.

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là nền tảng để các cơ sở y tế làm chủ kỹ thuật, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Ảnh: BVĐKPY

BS.CKI Huỳnh Phúc Nhĩ, Phó Giám đốc Bệnh viện Mắt Phú Yên nhận định, khi ngành tiến tới kho dữ liệu dùng chung, nhân sự công nghệ thông tin phải đủ trình độ quản trị hệ thống, chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và xử lý sự cố. Đội ngũ y bác sĩ cũng phải nâng cao năng lực số để làm chủ công nghệ trong chuyên môn. Với phần mềm tự phát triển, bệnh viện còn phải chủ động chuẩn hóa quy trình, sao lưu dữ liệu và đào tạo đội ngũ kế cận, tránh phụ thuộc vào một vài nhân sự chủ chốt.

Nếu tuyến tỉnh cần nhân lực quản trị hệ thống phức tạp, thì ở tuyến cơ sở, bài toán nhân lực lại nằm ở sự thiếu hụt rõ rệt. Trạm Y tế xã Cư Prao hiện có 19 nhân sự chuyên môn, chưa có nhân sự chuyên trách công nghệ thông tin, thống kê, quản lý dữ liệu. Trạm phải phụ trách hơn 12.500 nhân khẩu trên địa bàn rộng hơn 20.500 ha, có điểm trạm cách trung tâm 20 km.

Khi hồ sơ sức khỏe điện tử và các phần mềm báo cáo, khám chữa bệnh từ xa được triển khai xuống cơ sở, cán bộ y tế phải gánh thêm công việc liên quan đến công nghệ, dữ liệu. Việc đào tạo thao tác phần mềm có thể giải quyết nhanh, nhưng năng lực quản trị dữ liệu và xử lý sự cố mạng đòi hỏi chuyên môn sâu. Việc sử dụng nhân lực y tế kiêm nhiệm công nghệ thông tin chỉ là giải pháp tạm thời.

Thực tế trên cho thấy hai mặt của một bài toán: tuyến trên cần người nâng cấp, phát triển hệ thống; tuyến dưới cần người đủ năng lực tiếp nhận, vận hành. Trong khi đó, Sở Y tế xác định nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế, thiếu người vừa hiểu nghiệp vụ y tế vừa thành thạo công nghệ, kỹ năng số chưa đồng đều và khó thu hút nhân lực chất lượng cao.

Do đó, kế hoạch triển khai “bài toán lớn” của tỉnh đã đặt ra yêu cầu đào tạo kỹ năng số, phát triển nhân lực chuyên sâu về công nghệ thông tin, AI, dữ liệu lớn và an toàn thông tin, đồng thời đẩy mạnh hợp tác với các viện, trường, doanh nghiệp công nghệ. Nhân lực phải được chuẩn bị song hành với công nghệ, thay vì chờ hệ thống đầu tư xong mới tìm người vận hành.

Hệ thống bốc số tự động giúp người dân thuận tiện hơn khi đăng ký, chờ đến lượt khám bệnh.

Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Trưởng Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy Đinh Thị Thu Thanh nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của y tế số là giảm thủ tục, rút ngắn thời gian chờ đợi và nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đối với “bài toán lớn” của ngành y tế, quá trình triển khai từng nhiệm vụ, dự án phải làm rõ mục tiêu, sản phẩm đầu ra, thứ tự ưu tiên và nguồn lực. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần ưu tiên đầu tư các nền tảng dùng chung có tính kết nối cao, phát huy hiệu quả trên phạm vi rộng, tránh đầu tư dàn trải, lãng phí.

Công nghệ chỉ có thể thu hẹp khoảng cách y tế khi năng lực vận hành được đưa về tới tận cơ sở. Nếu tuyến tỉnh sở hữu máy móc hiện đại nhưng tuyến dưới thiếu người sử dụng, mục tiêu “lấy người dân làm trung tâm” sẽ khó trở thành hiện thực.

Duy Bằng

Kỳ cuối: Mở không gian phát triển mới