Sắc màu văn hóa trong mùa hội

Góp vào không gian Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026 vừa qua, cộng đồng các dân tộc từ các địa phương trong tỉnh đã mang đến những sắc màu văn hóa độc đáo, làm nên chiều sâu cho mùa lễ hội.

Lễ cầu no đủ của người Êđê ở xã Ea Knuếc chứa đựng ước vọng giản dị nhưng sâu sắc về một cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi, gia đình no đủ, buôn làng đoàn kết. Nghi lễ được thực hành trong không gian đậm chất cộng đồng, nơi những lễ vật được chuẩn bị chu đáo, già làng đọc lời khấn, lớp trẻ vui tươi hòa cùng tiếng chiêng ngân vang lên như sợi dây kết nối con người với cộng đồng, đất trời.

Trình diễn quy trình ủ rượu cần tại Lễ hội Rượu cần của người M’nông bên hồ Lắk ở xã Liên Sơn Lắk.

Qua nghi lễ, những quan niệm về ứng xử với thiên nhiên, lòng biết ơn đối với đất trời và khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Việc phục dựng nghi thức cầu no đủ trong khuôn khổ lễ hội sầu riêng đã tạo thêm cơ hội để văn hóa truyền thống của người Êđê đến gần hơn với du khách. Người xem không chỉ được chứng kiến một nghi lễ mà còn có thể hiểu thêm về quan niệm sống của cộng đồng – nơi con người luôn đặt mình trong mối quan hệ hài hòa với đất trời, thiên nhiên và cộng đồng.

“Từ một nghi lễ mang đậm đời sống tinh thần của cộng đồng Êđê, du khách có thể hiểu thêm phía sau những mùa vụ, những vườn cây trĩu quả là cả một hệ giá trị văn hóa được hình thành qua quá trình cộng đồng gắn bó với đất đai, thiên nhiên. Lễ cầu no đủ vì thế cũng tạo nên một mạch kết nối tự nhiên với câu chuyện của lễ hội sầu riêng”, già làng Y Blieh Ayun – người thực hiện nghi thức lễ cúng chia sẻ.

Già làng Y Blieh Ayun thực hiện nghi thức Lễ cầu no đủ của người Êđê.

Cũng là một điểm nhấn văn hóa ấn tượng trong Lễ hội Sầu riêng Đắk Lắk năm 2026, show thực cảnh “Ký ức nhà dài” mở ra một lát cắt về đời sống văn hóa thường nhật của buôn làng Êđê. Nhà dài là nơi nhiều thế hệ trong gia đình cùng sinh sống, nơi diễn ra những sinh hoạt đời thường, những nghi lễ quan trọng và cũng là không gian lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của người Êđê.

Thông qua hình thức thực cảnh, những câu chuyện tưởng như quen thuộc được kể lại bằng hình ảnh trực quan, âm thanh và sự tham gia của các chủ thể văn hóa. Từ kiến trúc nhà dài, trang phục, âm nhạc, tiếng chiêng đến các sinh hoạt cộng đồng, du khách có cơ hội hình dung rõ hơn về một không gian văn hóa từng hiện diện sâu đậm trong đời sống của cư dân địa phương.

Cùng với đó, Lễ hội Rượu cần của người M’nông bên hồ Lắk ở xã Liên Sơn Lắk; sắc màu văn hóa dân tộc Bru – Vân Kiều ở xã Ea Phê hay chương trình văn hóa, văn nghệ ở các xã Krông Pắc, Krông Búk, Krông Năng… cũng góp thêm một gam màu cho bức tranh văn hóa của lễ hội. Những tiết mục văn nghệ quần chúng, các hoạt động giao lưu, biểu diễn mang đến không khí gần gũi; trong đó người dân địa phương vừa là người tham gia, vừa là chủ thể giới thiệu văn hóa của mình.

Show thực cảnh “Ký ức nhà dài” tái hiện đời sống, văn hóa và phong tục tập quán truyền thống của đồng bào dân tộc Êđê.

Điểm đáng quý của những hoạt động như vậy là văn hóa không còn chỉ nằm trong những trang sách hay hiện vật trưng bày. Văn hóa được “sống lại” bằng chính con người, âm thanh, không gian và câu chuyện của cộng đồng. Bà Nguyễn Thụy Phương Hiếu, Phó Giám đốc Sở VHTT&DL chia sẻ: “Từ sân khấu đến không gian cộng đồng, từ những nghệ nhân lớn tuổi đến những người trẻ, văn hóa hiện diện bằng nhiều hình thức khác nhau. Đây cũng là cách để lễ hội không chỉ thu hút du khách bằng những hoạt động ấn tượng mà còn tạo ra cơ hội để cộng đồng tự kể câu chuyện về quê hương mình”.

Lễ hội Sầu riêng có thể bắt đầu từ một loại trái cây, nhưng sức hấp dẫn lâu dài của lễ hội không chỉ nằm ở sản vật. Đó còn là câu chuyện về vùng đất, con người và những giá trị văn hóa đã cùng tồn tại với quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng. Những sắc màu tưởng như bình dị ấy đã góp phần tạo nên linh hồn cho mùa lễ hội.

Thúy Hồng