Giữ nguồn nước trong mùa khô

Sự xuất hiện của hiện tượng El Nino với cường độ rất mạnh vào cuối năm 2026 đang đặt Đắk Lắk trước nguy cơ hạn hán, thiếu nước gay gắt.

Với một địa bàn rộng lớn có tính chất đan xen phức tạp về thời tiết, việc bảo đảm nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu cho hàng trăm nghìn héc ta cây công nghiệp trở nên vô cùng cấp bách.

Báo động đỏ từ siêu El Nino

Những con số dự báo khí tượng thủy văn mới nhất về hiện tượng El Nino với cường độ mạnh cho thấy một mùa khô đầy thách thức cho nền nông nghiệp Đắk Lắk.

Theo nhận định, trong thời kỳ từ tháng 10 – 12/2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất lên đến 98%. Đỉnh điểm của hiện tượng này dự kiến rơi vào khoảng từ tháng 11 – 12/2026 và sẽ duy trì ảnh hưởng ít nhất đến quý 1/2027, với mức nhiệt độ cao hơn từ 1,5 – 2,50C so với trung bình nhiều năm.

Nông dân khu vực huyện Ea H’leo (cũ) tìm kiếm nguồn nước dưới lòng đất để chống hạn cho cây cà phê trong đợt El Nino năm 2015.

Dự báo, mùa mưa tại khu vực phía Tây tỉnh có khả năng kết thúc sớm, tổng lượng mưa trong các tháng chính mùa mưa (tháng 10 – 11) sụt giảm mạnh. Mặc dù phía Đông tỉnh vẫn xuất hiện 1 – 2 đợt mưa lớn nhưng tính chung trên toàn tỉnh, nguồn nước đến các hồ chứa trong mùa khô 2026 – 2027 dự kiến giảm từ 20 – 60% so với trung bình nhiều năm. Tình trạng cạn kiệt, suy giảm dòng chảy mùa cạn trên các sông lớn thuộc hệ thống Sêrêpốk có thể lên đến 36 – 40%, sông Krông Nô giảm 38,7%.

Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh nhận định: Mùa khô 2026 – 2027, tình trạng thiếu nước và hạn hán nghiêm trọng có nguy cơ cao xảy ra trên diện rộng, đặc biệt tại các vùng trọng điểm như Cư Pui, Krông Bông, Ea Súp, Buôn Đôn, Ia Rvê, Ia Lốp, Sơn Hòa… Các địa phương tuyệt đối không được chủ quan mà cần chuyển mạnh sang phương thức quản trị rủi ro chủ động, thực hiện điều hành nguồn nước tích trữ và ứng phó từ xa ngay từ thời điểm này.

Hiện nay, Cục Khí tượng Thủy văn cùng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành văn bản cảnh báo về mức độ nghiêm trọng của chu kỳ thời tiết này gửi đến tất cả các tỉnh, thành phố và các cơ quan chuyên môn liên quan. Ông Hoàng Đức Cường, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: “Đợt El Nino diễn ra trong giai đoạn 2025 – 2027 là một đợt El Nino rất mạnh, có tính chất tương tự như đợt El Nino lịch sử giai đoạn 2015 – 2016”. Ông Cường cũng cảnh báo rằng mùa mưa năm 2027 dự báo sẽ đến rất muộn, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn nước nghiêm trọng vào cuối năm. Khác với lũ lụt chỉ diễn ra trong vài ngày gây thiệt hại tức thời, hạn hán nếu không có sự chuẩn bị chủ động từ trước thì hậu quả sẽ rất khó khắc phục. Đây là thông tin đặc biệt quan trọng đòi hỏi chính quyền các địa phương cần sớm đánh giá, chủ động điều chỉnh cơ cấu cây trồng và triển khai phương án ứng phó hạn hán từ sớm.

Thực tế tại các công trình thủy lợi trên địa bàn tỉnh cũng đang có những dấu hiệu nguồn nước bị sụt giảm. Tính đến giữa tháng 9/2026, trong tổng số 253 hồ chứa do Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk quản lý, chỉ có 87 hồ đạt mực nước dâng bình thường. Vẫn còn 33 hồ đang ở mức 50 – 70%, 48 hồ dưới 50% và đáng lo ngại nhất là 6 hồ chứa có mực nước đã tụt xuống dưới đáy cống. 

Chủ động điều chỉnh sản xuất

Tác động của El Nino đang đe dọa trực tiếp đến hàng trăm nghìn héc ta cây trồng và hạ tầng thủy lợi toàn tỉnh. Hiện Đắk Lắk có khoảng 388.000 ha cây lâu năm và 454,5 nghìn ha cây hằng năm, trong đó tỷ lệ diện tích chủ động được nguồn nước từ hệ thống thủy lợi tập trung còn thấp, phần lớn phải phụ thuộc vào sông, suối, ao hồ nhỏ và nguồn nước dưới đất – vốn rất dễ bị cạn kiệt khi El Nino kéo dài.

Mặt khác, dù xu hướng chung do El Nino gây ra là nắng nóng và thiếu mưa nhưng quy luật thời tiết vẫn tiềm ẩn nhiều diễn biến bất thường. Khi tổng lượng mưa giảm, các đợt mưa xuất hiện thường mang tính chất cực đoan, tập trung cục bộ. Tương tự, số lượng bão tuy ít hơn bình thường nhưng nếu xuất hiện sẽ có cường độ cực kỳ nguy hiểm. Chính vì vậy, bước vào giai đoạn cao điểm mùa mưa (từ tháng 9 – 11), công tác vận hành hồ chứa tại Đắk Lắk sẽ đứng trước bài toán “cân não” vô cùng phức tạp để làm sao vừa tích nước được cho mùa khô nhưng vẫn bảo đảm an toàn hồ đập khi có mưa bão lớn.

Hồ Krông Búk Hạ tích nước bảo đảm nguồn nước cho mùa khô 2026 – 2027.

Trước thực tế đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường phải chủ động tham mưu, chỉ đạo các địa phương rà soát phương án ứng phó với tình trạng El Nino của cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Các phương án cần bám sát diễn biến thực tế, tập trung giải quyết triệt để vấn đề thiếu nước cho sản xuất, sinh hoạt cũng như xây dựng kịch bản ứng phó với nguy cơ cháy rừng và xâm nhập mặn.

Về phía đơn vị trực tiếp vận hành hệ thống cung cấp nước, Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk đã xây dựng phương án ứng phó. Hiện công ty đang triển khai đồng bộ hàng loạt giải pháp kỹ thuật công trình như: tu bổ trạm bơm, nạo vét kênh dẫn, nạo vét cửa vào cống lấy nước để khơi thông dòng chảy. Đối với kịch bản mực nước hồ xuống thấp, đơn vị đã có kế hoạch thực hiện bơm tát từ dung tích chết của hồ, hoặc bơm tát bổ trợ từ ao tù, sông suối.

Ông Nguyễn Hữu Nguyên, Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk cho biết: “Đối với một số công trình có khả năng thiếu nước trầm trọng, công ty sẽ chỉ đạo các đơn vị rà soát diện tích tưới, cân đối nguồn nước… Nếu không bảo đảm sẽ thống nhất với chính quyền địa phương cắt, giảm diện tích gieo trồng ngay từ đầu vụ để giảm thiểu tối đa thiệt hại do hạn hán, thiếu nước gây ra”.

Bên cạnh giải pháp kỹ thuật công trình, việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ từ chính quyền các xã, phường. Tại xã Cư Pơng, nơi có diện tích cây công nghiệp lớn (hơn 9.414 ha cây trồng lâu năm) cần được tưới nước nhưng hạ tầng thủy lợi còn hạn chế, để ứng phó với dự báo hạn hán gay gắt của mùa khô năm nay, UBND xã đã vận động nhân dân chủ động nạo vét ao hồ nhỏ tại gia đình, áp dụng các kỹ thuật tưới tiết kiệm nước cho cà phê, sầu riêng ngay từ đầu mùa cạn. Đối với các vùng khu vực tầm cao, khó lấy nước hoặc hồ chứa không bảo đảm, xã thống nhất với người dân chủ động cắt giảm diện tích gieo trồng lúa ngắn ngày hoặc chuyển đổi cây trồng thích ứng để tránh thiệt hại nặng nề.

Trước vấn đề cấp bách toàn cầu về biến đổi khí hậu, Văn phòng Chính phủ cũng đã gửi văn bản chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương cập nhật kịch bản, vận hành linh hoạt hồ chứa nước theo hướng “chủ động tích nước sớm đối với hồ chứa ở khu vực dự báo có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước”. Đồng thời khuyến cáo, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, điều chỉnh lịch thời vụ và chủ động giảm diện tích canh tác ở những khu vực dự báo không bảo đảm nguồn nước, nhất là các vùng nằm ngoài hệ thống thủy lợi.

Minh Thuận