“Bài toán lớn” và sứ mệnh làm mới năng lực y tế – Kỳ 1: Khai thông điểm nghẽn dữ liệu

“Bài toán lớn” và sứ mệnh làm mới năng lực y tế

Một hệ thống y tế hiện đại không chỉ được tạo nên bởi những thiết bị hay những phần mềm tiên tiến. Đằng sau mỗi công nghệ là cách con người thu nhận, khai thác dữ liệu, tổ chức nguồn lực, đưa ra quyết định và chịu trách nhiệm về những quyết định ấy. Với Đắk Lắk, chuyển đổi số đang mở ra một yêu cầu cấp thiết là làm mới năng lực quản trị và chuyên môn của cả hệ thống y tế.

Kỳ 1: Khai thông điểm nghẽn dữ liệu

Mỗi ngày, các cơ sở y tế tạo ra một lượng dữ liệu lớn từ khám chữa bệnh. Dữ liệu đang từng bước được số hóa, nhưng để trở thành nguồn lực chung của ngành y tế, những “mảnh ghép” ấy cần được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả hơn. Đây là một trong những bài toán nền tảng cốt lõi của chuyển đổi số y tế ở Đắk Lắk.

Khi dữ liệu đi cùng người bệnh

Tại Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên, quy trình tiếp đón người bệnh đã thay đổi cơ bản. Thay vì khai báo thủ công, người bệnh chỉ cần xuất trình căn cước công dân gắn chip, VNeID hoặc thẻ bảo hiểm y tế trên VssID. Qua đó, thời gian tiếp đón từ 10 – 15 phút được rút ngắn xuống dưới 1 phút.

Đằng sau sự thay đổi này là quá trình số hóa toàn diện. Kết quả xét nghiệm, hình ảnh X-quang, CT, MRI đều được lưu trữ, liên thông trên hệ thống bệnh án điện tử. Với quy mô khoảng 1.200 lượt khám ngoại trú mỗi ngày và hơn 1.500 giường bệnh nội trú, giải pháp này này giúp giảm nhập liệu thủ công, hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán chính xác và nhanh chóng hơn.

Bác sĩ CKII Trịnh Hồng Nhựt, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên cho biết, dù hạ tầng công nghệ thông tin cơ bản vận hành ổn định và đã triển khai bệnh án điện tử, đồng thời tiếp tục nâng cấp các hệ thống liên quan, song thực tế cũng bộc lộ những hạn chế: thông tin cá nhân của một số người bệnh chưa chính xác, hạ tầng chưa đồng bộ… gây khó khăn cho quá trình liên thông tự động.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết thăm hỏi, động viên người dân tham gia khám sức khỏe tại xã Ea Ktur.

Ở góc độ khác, thực tiễn tại Bệnh viện Mắt Phú Yên mang lại kinh nghiệm quý về việc chủ động chuyển đổi số từ nhu cầu cơ sở. Dữ liệu từ tiếp đón, xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh đến bệnh án, y lệnh, đơn thuốc từng bước được đưa lên môi trường điện tử.

Kỹ sư Đoàn Nhật Lâm, một trong những nhân sự trực tiếp tham gia xây dựng hệ thống bệnh án điện tử của Bệnh viện Mắt Phú Yên cho biết, nhờ lực lượng công nghệ thông tin làm việc trực tiếp với bác sĩ, điều dưỡng giúp nhận diện những thao tác thừa, quy trình mất thời gian để điều chỉnh kịp thời. Điều quan trọng là dữ liệu không còn nằm rời rạc ở từng bộ phận. Khi bác sĩ cần xem lại kết quả xét nghiệm hoặc hình ảnh người bệnh đã thực hiện tại bệnh viện, dữ liệu có thể được khai thác ngay trên hệ thống. Việc tự xây dựng phần mềm cũng giúp bệnh viện chủ động điều chỉnh khi quy trình chuyên môn thay đổi hoặc phát sinh yêu cầu mới, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đơn vị cung cấp bên ngoài.

Hệ thống máy móc, trang thiết bị hiện đại tại Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị cho người bệnh.

Thực tế tại hai bệnh viện cho thấy, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi giải quyết đúng bài toán thực tiễn và phục vụ người bệnh tốt hơn. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân chuyển tuyến mà cơ sở tiếp nhận không thể truy cập lịch sử điều trị, xét nghiệm hay chẩn đoán hình ảnh trước đó, người bệnh vẫn phải làm lại từ đầu. Đây là khoảng cách giữa bệnh án điện tử nội bộ của từng cơ sở và kho dữ liệu y tế của cả hệ thống.

Theo Sở Y tế, dữ liệu toàn ngành hiện còn phân tán trên nhiều hệ thống riêng lẻ, chưa hình thành kho dữ liệu y tế tập trung. Trong khi đó, mạng lưới y tế của tỉnh ngày càng mở rộng, dữ liệu phát sinh mỗi ngày càng lớn, nếu mỗi cơ sở chỉ quản lý dòng dữ liệu của riêng mình, ngành y tế sẽ thiếu bức tranh tổng thể. Yêu cầu đặt ra là phải kết nối những mảnh ghép rời rạc thành một dòng thông tin thống nhất.

Đánh thức dữ liệu

Theo định hướng của Sở Y tế, kho dữ liệu dùng chung sẽ được xây dựng theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống”, kết nối dữ liệu công – tư, cơ sở dữ liệu y tế quốc gia và kho dữ liệu của tỉnh; từng bước phục vụ chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực.

Khi dữ liệu từ các cơ sở không chỉ phục vụ một lần khám mà có thể tạo ra giá trị lớn hơn. Việc kết nối dữ liệu về thuốc, vật tư y tế giúp cơ quan quản lý nắm rõ tình trạng thừa – thiếu để điều phối kịp thời. Dữ liệu khám chữa bệnh, sổ sức khỏe điện tử được chuẩn hóa sẽ tạo nền tảng để phân tích mô hình bệnh tật, dự báo dịch bệnh và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Nhưng thực tế tại cơ sở cho thấy, đây không phải việc dễ dàng. Dữ liệu hành chính chưa chuẩn hóa, phần mềm giữa các đơn vị khác nhau, hạ tầng chưa đồng bộ đang là những “điểm nghẽn” khi liên thông.

Người dân xác thực danh tính bằng sinh trắc học vân tay khi đăng ký khám bệnh tại Bệnh viện Đa khoa Buôn Ma Thuột.

Báo cáo của Sở Y tế cũng chỉ rõ, Data Center của tỉnh hiện chưa đáp ứng yêu cầu xây dựng kho dữ liệu chuyên ngành. Do đó việc nâng cấp, mở rộng để đáp ứng hạ tầng Cloud và tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 3 là đòi hỏi cấp bách. 

Theo Đại tá Trần Bình Hưng, Phó Giám đốc Công an tỉnh, ngành y tế cần chủ động xây dựng cơ sở dữ liệu, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân, dữ liệu sức khỏe của người dân trong quá trình kết nối. Sở Y tế cần phối hợp với Công an tỉnh ngay từ khi xây dựng khung kiến trúc dữ liệu, thiết kế hệ thống và xây dựng quy chế khai thác, chia sẻ dữ liệu, thay vì hoàn thiện rồi mới tính đến phương án bảo đảm an toàn thông tin, hạn chế việc phải điều chỉnh, làm lại về sau.

Người cao tuổi phường Ea Kao được thăm khám sức khỏe miễn phí, góp phần phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe và chủ động phòng ngừa bệnh tật.

Nhấn mạnh về giải pháp quản trị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn yêu cầu ngành y tế phải tiến tới đồng bộ và sử dụng chung dữ liệu trong toàn ngành, thay vì mỗi cơ sở vận hành một hệ thống riêng. Vấn đề quan trọng nhất hiện nay vẫn là xây dựng cơ sở dữ liệu ban đầu. Chỉ khi có dữ liệu đầy đủ, ngành mới có cơ sở để chia sẻ, đổi mới mô hình quản trị, nâng cao năng suất và ứng dụng khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo vào điều trị.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thiên Văn cũng lưu ý bài toán hạ tầng lưu trữ dữ liệu. Khi dữ liệu ngày càng lớn thì phải có đủ năng lực lưu trữ và xử lý. Ngành y tế phải có định hướng từ sớm, từ xa, bảo đảm các hệ thống khi đầu tư có khả năng mở rộng, nâng cấp, bổ sung dữ liệu và đặc biệt là có thể tích hợp với nhau. Có cơ sở dữ liệu rồi mới có thể chia sẻ và dùng chung hiệu quả.

Có thể thấy, từ một thao tác tiếp đón người bệnh được rút xuống dưới 1 phút đến một bệnh án được chia sẻ liên thông, tất cả đều hướng tới mục tiêu đưa dữ liệu từ nơi nó được tạo ra đến nơi nó có thể tạo ra giá trị. Khi ấy, người hưởng lợi cuối cùng chính là người bệnh. Đó cũng là bước chuyển quan trọng từ số hóa quy trình sang làm mới năng lực quản trị y tế. Nhưng để công nghệ thực sự trở thành năng lực, phía trước còn bài toán lớn về nguồn lực đầu tư và nhân lực vận hành công nghệ.

Duy Bằng

Kỳ 2: Để công nghệ thành năng lực