AI và câu chuyện vi phạm bản quyền

Nhiều năm qua, câu chuyện xâm phạm quyền tác giả không còn xa lạ. Từ sách, âm nhạc, phim ảnh đến các sản phẩm mỹ thuật ứng dụng, tình trạng sao chép trái phép vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức. Lần này, sự xuất hiện của AI khiến vấn đề trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Ảnh minh hoạ. Nguồn: internet

Nếu trước đây, việc sao chép một thiết kế đòi hỏi người thực hiện phải trực tiếp chỉnh sửa hoặc tái tạo sản phẩm bằng kỹ năng chuyên môn thì nay nhiều công cụ AI có thể hỗ trợ thực hiện công việc đó trong thời gian ngắn. Một mẫu thiết kế có thể được thay đổi màu sắc, sắp xếp lại bố cục hoặc biến tấu một số chi tiết chỉ sau vài thao tác. Điều này khiến việc nhận diện đâu là sáng tạo độc lập, đâu là sản phẩm được hình thành từ một tác phẩm có sẵn trở nên khó khăn hơn.

Nhưng cũng cần khẳng định rằng, AI không có lỗi. Trách nhiệm thuộc về những người lựa chọn sử dụng công nghệ đó như thế nào. Hiện nay, không ít người vẫn cho rằng sản phẩm do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa là “sản phẩm mới”, từ đó chủ quan khi sử dụng các tác phẩm có sẵn trên internet làm dữ liệu đầu vào. Quan niệm này tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, bởi việc một tác phẩm được AI xử lý không đồng nghĩa với việc các quyền tác giả gắn với tác phẩm gốc biến mất.

Ngoài câu chuyện AI và bản quyền, vụ việc nói trên còn thu hút sự quan tâm bởi đây là một trong những trường hợp hiếm hoi tranh chấp liên quan đến thiết kế, mỹ thuật ứng dụng được xử lý bằng biện pháp hình sự. Trước đó, phần lớn vụ việc tương tự thường chỉ dừng ở phản ứng của tác giả, tranh luận trong giới chuyên môn hoặc các yêu cầu bồi thường dân sự. Việc khởi tố vụ án cho thấy cách nhìn nhận đối với hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang có sự thay đổi đáng kể, nhất là khi hành vi vi phạm gắn với mục đích thương mại. Bởi trên thực tế, AI không làm thay đổi bản chất của hành vi xâm phạm quyền tác giả. Một sản phẩm sao chép vẫn là sản phẩm sao chép, dù được tạo ra bằng bút vẽ, phần mềm đồ họa hay thuật toán. Điểm khác biệt nằm ở chỗ công nghệ đang giúp việc sao chép diễn ra nhanh hơn, chi phí thấp hơn và khó nhận diện hơn.

Sự phát triển của AI đang mở ra nhiều cơ hội cho hoạt động sáng tạo, từ thiết kế, truyền thông đến sản xuất nội dung số. Nhưng đi cùng với cơ hội luôn là những thách thức, bởi nếu bị sử dụng sai mục đích, AI có thể trở thành “đồng phạm” cho những hành vi xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Hiện vụ việc vẫn đang trong quá trình điều tra và mọi kết luận cuối cùng phải chờ phán quyết của cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, từ góc độ xã hội, đây có thể là một trong những dấu mốc đầu tiên cho thấy AI đã bắt đầu xuất hiện trong các tranh chấp pháp lý liên quan đến bản quyền tại Việt Nam. Khi công nghệ ngày càng phát triển, có thể sẽ còn nhiều vụ việc tương tự xảy ra. Nhưng dù công nghệ có thay đổi nhanh đến đâu thì thành quả sáng tạo phải được tôn trọng và bảo vệ bằng pháp luật.

Việt An