Giữa nhịp sống hối hả của thời đại số, những khung cửi dệt thổ cẩm của người Ba Na ở thôn Xí Thoại (xã Xuân Lãnh) từng có lúc im lìm, đứng trước nguy cơ chỉ còn là ký ức.
Thế nhưng, bằng sự nhạy bén và tấm lòng sắt son với cội nguồn, những đảng viên trẻ người Ba Na nơi đây đã nhận lãnh sứ mệnh dệt “sợi chỉ đỏ” bảo tồn văn hóa truyền thống, đường lối đúng đắn của Đảng hòa cùng những sợi chỉ ngũ sắc, hồi sinh một di sản ngàn năm, biến nét đẹp truyền thống thành sinh kế bền vững cho buôn làng…
“Sợi chỉ đỏ” gieo từ Nghị quyết chuyên đề
Đối với cộng đồng người Ba Na tại thôn Xí Thoại, “Nghệ thuật trình diễn Trống đôi, Cồng ba, Chiêng năm” cùng nghề dệt thổ cẩm truyền thống không chỉ phục vụ đời sống sinh hoạt mà còn là ký ức, là niềm tự hào, là “hồn cốt” văn hóa từ bao đời. Những sản phẩm thổ cẩm thủ công tinh xảo cùng không gian cồng chiêng rộn rã là nét hấp dẫn đặc trưng, níu chân du khách mỗi khi có dịp ghé thăm vùng đất này.
Tuy nhiên, hành trình giữ nghề gắn với việc phát triển kinh tế chưa bao giờ dễ dàng. Đầu ra của các sản phẩm thổ cẩm chưa ổn định, khiến nhiều phụ nữ trong thôn phải tạm gác khung dệt, rời buôn làng đi làm thuê kiếm sống. Đội nghệ nhân cồng chiêng, múa dân gian dù nỗ lực duy trì nhưng phần lớn đã lớn tuổi, trong khi đó, thế hệ trẻ lại thiếu môi trường và điều kiện tiếp nối một cách bài bản. Vì vậy, di sản đứng trước nguy cơ mai một, ảnh hưởng không nhỏ đến các hoạt động du lịch trải nghiệm tại địa phương.
 |
| Ban Văn hóa xã hội (HĐND tỉnh) khảo sát nghề dệt thổ cẩm ở thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh. |
Nhận diện sâu sắc rằng bảo tồn văn hóa chính là nền tảng cho sự phát triển bền vững, Nghị quyết của Đảng bộ xã Xuân Lãnh đã xác định: Giữ gìn bản sắc gắn với phát triển du lịch cộng đồng là hướng đi trọng tâm. Tháng 7/2024, mô hình Du lịch cộng đồng thôn Xí Thoại chính thức được thành lập, hy vọng mở ra bước ngoặt mới, đưa di sản Ba Na tham gia sâu vào chuỗi giá trị kinh tế.
 |
| Nghệ nhận dệt thổ cẩm ở Xí Thoại giới thiệu cho du khách về văn hóa thổ cẩm Ba Na. |
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Xuân Lãnh Trần Quốc Huy nhấn mạnh: “Văn kiện Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025–2030 xác định nghề dệt thổ cẩm là nghề truyền thống cần bảo tồn và phát triển gắn với du lịch cộng đồng. Chúng tôi muốn du khách không chỉ mua một món đồ, mà phải được sống trong không gian trải nghiệm quá trình tạo ra sản phẩm. Khi tận mắt thấy và cảm nhận được câu chuyện văn hóa, giá trị sản phẩm sẽ nâng lên tầm cao mới. Sự kết hợp giữa nghề dệt và Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Nghệ thuật trình diễn Trống đôi, Cồng ba, Chiêng năm”, sẽ tạo nên nét du lịch cộng đồng độc bản cho Xuân Lãnh”.
Đưa di sản lên không gian số
Bà con làng Xí Thoại ai cũng hiểu cần phải bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Ba Na trong đó có nghề dệt thổ cẩm như Nghị quyết của Đảng ủy xác định là vô cùng đúng đắn và thiết thực. Nhưng trong bối cảnh cuộc sống người dân phải lo “cơm áo gạo tiền” thì cầu chuyện bảo tồn văn hóa là bài toán không đơn giản. Câu trả lời nằm ở tinh thần “đảng viên đi trước”.
 |
| Các nghệ nhân đang thực hiện công đoạn “lên khung” là khâu quan trọng nhất trước khi dệt thổ cẩm. |
Ngay tại Chi bộ thôn Xí Thoại, các nữ đảng viên là những người đầu tiên chủ động dựng lại khung cửi ngay trong nhà mình. Họ “đi từng ngõ, gõ từng nhà” vận động chị em phụ nữ và thanh niên gia nhập tổ hợp tác. Không dừng lại ở việc tuyên truyền, các chị trực tiếp đồng hành tìm nguồn len, nghiên cứu kỹ thuật nhuộm màu tự nhiên và lặn lội kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Chị Lê Thị Thu Điền, Chi hội trưởng phụ nữ thôn Xí Thoại chia sẻ: “Hiện tổ dệt có khoảng 45 thành viên. Mỗi khi có đơn hàng lớn, chị em lại tập trung dệt ngày dệt đêm cho kịp tiến độ. Chỉ cần có đầu ra ổn định, chắc chắn chị em sẽ sống được với nghề và gắn bó lâu dài”.
 |
| Chị Lê Thị Thu Điền đang dệt thổ cẩm. |
Bên cạnh việc giữ nghề, các đảng viên còn là hạt nhân đổi mới tư duy. Ông Lê Văn Khương, Bí thư Chi bộ thôn Xí Thoại, cho biết: “Các nữ đảng viên Ba Na không dệt theo lối cũ chỉ để dùng trong gia đình. Trên nền hoa văn cổ của người Ba Na, các chị đã cải tiến mẫu mã, sáng tạo ra những sản phẩm mang tính ứng dụng cao như ví cầm tay, vòng đeo tay, ba lô thời trang…vừa giữ được hồn cốt dân tộc vừa hợp mắt du khách”.
 |
| Các nghệ nhân lớn tuổi đang truyền nghề cho lớp trẻ. Ảnh: T. Quới |
Sự chủ động của chi bộ đã kết nối chặt chẽ đội ngũ nghệ nhân, tổ dệt và các thành viên làm du lịch cộng đồng. Những người thợ dệt giờ đây trở thành “thuyết minh viên” thực thụ, trực tiếp hướng dẫn du khách tập dệt vải, thưởng thức ẩm thực truyền thống và hòa mình vào nhịp cồng, nhịp chiêng Xí Thoại. Sức trẻ và tấm huyết của các đoàn viên, đảng viên người Ba Na đã tạo cú hích mới. Bằng sự nhạy bén công nghệ, họ đưa thổ cẩm “vượt núi” lên không gian mạng. Những hình ảnh trau chuốt, những video clip ngắn ghi lại quy trình dệt thủ công tỉ mỉ được đăng trên các nền tảng số, bước đầu đã thu hút sự chú ý của động đảo du khách trong và ngoài nước.
Chị La Lan Thị Tâm, người dân địa phương, phấn khởi: “Tôi mong các giá trị văn hóa Ba Na sẽ tiếp tục lan tỏa rộng rãi. Du lịch cộng đồng phát triển không chỉ giới thiệu được hình ảnh buôn làng mà còn giúp bà con cải thiện thu nhập rõ rệt”.
Cần đòn bẩy để di sản vươn xa
Để di sản văn hóa thực sự trở thành nguồn lực kinh tế bền vững, các nhà nghiên cứu và chính quyền địa phương cho rằng cần có những đòn bẩy đồng bộ và thực chất. Đó là các lớp truyền dạy di sản; hạ tầng và nguồn vốn; kết nối thị trường khách du lịch đến với cộng đồng…
Nhà nghiên cứu văn hóa Linh Nga Niê Kdăm nhận định, cần ưu tiên công tác truyền nghề dệt thổ cẩm, diễn tấu cồng chiêng, múa dân gian, hát dân ca cho thế hệ trẻ. Muốn làm được điều đó, cần phải có cơ chế hỗ trợ kinh phí cho các nghệ nhân truyền dạy, đồng thời tạo động lực thu hút thanh thiếu niên tham gia học tập. Song song đó, nâng cao hiệu quả kết nối với các doanh nghiệp lữ hành để đưa Xí Thoại vào các tour, tuyến du lịch trọng điểm, tạo nguồn khách ổn định.
 |
| Ban Văn hóa xã hội (HĐND tỉnh) khảo sát làng nghề thổ cẩm Xí Thoại để có những trợ lực kịp thời giúp thổ cẩm vươn xa. |
Về hạ tầng và nguồn vốn, ông Nguyễn Văn Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Lãnh cho biết địa phương đang rất cần nguồn lực để nâng cấp hạ tầng giao thông, thiết chế văn hóa, xây dựng điểm du lịch bài bản.
“Thời gian tới xã sẽ huy động nguồn lực xây dựng khu vực trình diễn dệt vải thực tế cho du khách. Đồng thời, đẩy mạnh xúc tiến du lịch sinh thái tại suối Mơ, kết hợp với không gian văn hóa bản địa, tạo nên sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc Ba Na”, ông Duy nói.
 |
| Những sợi chỉ đỏ, trắng, đen tạo nên hoa văn đặc sắc cho mỗi tấm thổ cẩm. |
Tiếng lách cách của khung cửi dưới gầm nhà sàn Xí Thoại hôm nay không còn là âm thanh đơn lẻ của quá khứ, mà là giai điệu rộn rã của một vùng đất đang chuyển mình. Nhìn những sợi chỉ đỏ kiêu hãnh chạy dọc trên tấm thổ cẩm Ba Na, người ta thấy rõ biểu tượng của “sợi chỉ đỏ” đường lối Đảng đang hiện hữu. Khi ý Đảng hòa quyện cùng lòng dân, được nâng niu bằng bàn tay khéo léo của thế hệ trẻ người Ba Na, bản sắc văn hóa dân tộc sẽ mãi là ngọn đuốc sáng, dẫn lối cho đồng bào vùng cao Xuân Lãnh bước vào tương lai ấm no, phát triển…
“Nghị quyết của Đảng không nằm ở những chồng tài liệu trên bàn nghị sự. Nó phải được dệt vào từng nếp nghĩ, cách làm của đồng bào, phải có màu sắc và hơi thở của đời sống buôn làng”.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Xuân Lãnh Trần Quốc Huy
Văn Tài
Nguồn: Báo Đắk Lắk điện tử
